اهل سنت خراسان شهرستان خواف مولوی رحیمی

با نام و یاد خدا
در خواف تا به حال سه همایش بی سابقه و ارزشمند برگزار شده که در نوع خود بی نظیر بوده است و در همین جا از برگزارکنندگان این همایش ها تقدیر و تشکر کامل و ویژه می شود.

1- همایش توسعه فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی خواف که به همت دکتر ابراهیم بای سلامی نماینده اسبق خواف در مجلس شورای اسلامی برگزار شد و این نخستین همایش از نوع خود بود که مردم خواف را با چنین همایش هایی و البته با عظمت خواف آشنا نمود.

2- همایش گرامی داشت حافظ ابرو که در محل مزار حافظ ابرو در محدوده یزیبای مسجد حضرت عثمان برگزار گردید که در ضمن مقالات دیگری دکتر شهری مقاله ارزشمندی در این همایش ارائه نمود

3- همایش سرگروه های تاریخ خراسان رضوی در شهرستان خواف که آنچه در زیر می خوانید گزارشی از این همایش است.

در این همایش که بنده هم حاضر و شاهد آن بودم علاوه بر مهمانان زیاد فرهنگی و فرهیخته های شهرهای مختلف خراسان، خیل عظیم مسئولین و مردم فرهنگ دوست شهرستان خواف نیز سالن انقلاب شهر را مالامال از جمعیت نموده بودند و یاد آور همایش بزرگ پر برکت «توسعه خواف» شده بود

این جانب این گزارش زیبا را که خانم طاهره عبدی پور تهیه و منتشر نموده است، باز پخش می کنم به امید این که دست اندرکاران و وبلاگ نویسان جوان خوافی به سراغ مقالات و کم و کیف همایش های برگزار شده خواف بروند و جای خالی عدم نشر محتوا و مقالات این همایش ها را البته این بار در فضای مجازی جبران نمایند.

مهمان ها در این همایش می گفتند که همایش خواف از همایش های شهرستان های دیگر بهتر و با شکوه تر بود و برگزارشد . اتفاتقا گزارش خانم عبدی پور هم از از گزارش های مشابهی که دیگران از همایش های مختلف تهیه نموده اند بهتر و زیباتر فراهم شده است. (رحیمی)

گزارشی از نهمین همایش سه روزه سرگروه‏های تاریخ خراسان رضوی،
31 فروردین تا 2 اردیبهشت 1386،در شهرستان خواف

خواف، دیار ماندگار تجلی‏گاه وحدت

طاهره عبدی ‏پور
دبیر تاریخ ناحیه‏ ی 3 مشهد

مقدمه

در آخرین جمعه از اولین ماه بهار،به سوی خواف رهسپار شدیم. این شهر را سرسبز،زیبا و مهربان،و به قول مشاهیرش، مهمان‏دوست،بیداردل و غریب‏ نواز یافتیم. در مردمانش صبوری، در خاکش استواری، و در طبیعت «سلامی»اش، نوازش روح را یافتیم‏ که با باران بهاری همراه شد و روح را صیقلی داد به یاد ماندنی.

خواف‏ در طول تاریخ،علما،شعرا،سیاست‏مداران و پادشاهان بسیاری را در دامن خود پرورش داده و موقعیت ارتباطی ممتاز آن موجب شده‏ است،در عصر زرین فرهنگ ایران شکوفا شود.شرکت در همایش‏ موجب شد، نگاهمان به خواف منطقی‏ تر و علمی‏ تر،و روحمان با روح بلند مردمانش همراه و یکسو شود.

در راه خواف

طبق دعوت قبلی و هماهنگی‏های به عمل آمده،صبح روز جمعه‏ 31 فروردین 1386(روز اول همایش)،ساعت 9 صبح از مقابل‏ سازمان آموزش و پرورش خراسان رضوی به سوی خواف حرکت کردیم‏ تا در همایش«خواف،دیار میراث‏های ماندگار،تجلی‏گاه وحدت» شرکت کنیم.ساعت 30/11،برای زیارت مزار عارف مشهور قرن‏ ششم هجری،مولانا قطب الدین حیدر و بازدید از موزه‏ی مردم‏شناسی‏ شهرستان تربیت حیدریه،در این شهر توقفی داشتیم. پس از بازدید از موزه و آشنایی با برخی از مشاغل سنتی و شیوه ‏ی زندگی مردم‏ تربت حیدریه،برای ادای نماز و صرف نهار عازم مرکز رفاهی معلمان‏ شدیم.ساعت 30:16 به شهرستان خواف رسیدیم،در حالی که وجود پلاکاردهایی در گوشه و کنار شهر،ورود ما را خیر مقدم‏ می‏گفت.

روز اول همایش

پس از استراحتی مختصر،ساعت 17 در میان استقبال گرم‏ دانش‏آموزان و مسئولان آموزش و پرورش و با شعار خوش آمدید، وارد سالن انقلاب،محل برگزاری همایش شدیم.مراسم افتتاحیه با تلاوت آیاتی از قرآن مجید،سرود ملی جمهوری اسلامی ایران و خیر مقدم توسط آقای احمدی،مدیر آموزش و پرورش شهرستان‏ خواف،آغاز شد.

ابتدا آقای ابو الحسنی،فرماندار شهرستان خواف،در سخنانی به‏ تاریخ کهن و مشاهیر و آثار باستانی بسیار خواف و ناشناخته بودن‏ آن‏ها اشاره کرد.سپس آقای ازغندی،معاون آموزش و پرورش نظری‏ و مهارتی سازمان آموزش و پرورش خراسان رضوی،در سخنان‏ کوتاهی،از مهمان‏ نوازی مردم خواف تشکر کرد.پس از برگزاری نماز جماعت و پذیرایی،نوبت به هنرنمایی چهره‏ی ماندگار موسیقی مقامی‏ ایران،خالق آهنگ«نوایی»،عثمان محمدپرست رسید که با اجرای‏ عالی‏ اش،تمامی حضار را لحظاتی به سکوت و شگفتی واداشت. حضور عده‏ ی زیادی از مردم و ابراز احساسات گرم آن‏ها،حتی‏ مسئولین برگزاری همایش را نیز غافل‏گیر کرده بود.

مراسم با سخن‏رانی مهندس سجادیان،نماینده‏ ی مردم خواف و رشتخوار در مجلس شورای اسلامی،ادامه یافت که از احداث راه‏ ارتباطی خواف-هرات(که احیاگر جاده‏ ی ابریشم است)و اشتغال‏ زایی‏ معدن سنگ‏آهن سخن گفت و خواهان گردآوری مقاله‏ های کاربردی‏ همایش و بررسی تأثیر آن در منطقه‏ی خواف شد.

سخن‏ران بعدی، آقای رمضان‏پور،امام جمعه اهل تشیع خواف،بود که به تأکید قرآن‏ (به تصویر صفحه مراجعه شود) بر بهره‏گیری از تاریخ اشاره کرد.وی با توصیه به درس گرفتن از تاریخ، به سخنان خود خاتمه داد. مولوی خواجه صدر الدین احراری،امام‏ جمعه‏ ی اهل تسنن خواف نیز در سخنان خود،خواستار تأسیس‏ موزه‏ ی مردم‏شناسی، کتاب‏خانه‏ ی تخصصی تاریخ، دانشکده‏ی هنر و معدن،و...در خواف شد. مولانا مطهری،مدیر حوزه‏ ی علمیه‏ ی‏ احناف خواف نیز در سخنان خود به این که مورخ نباید تحت تأثیر عوامل‏ غیر علمی قرار گیرد،اشاره کرد.

بازدید از اماکن تاریخی-فرهنگی از دیگر برنامه‏های همایش بود. ساعت 45:20 به زیارت مزار خواجه پیر احمد خوافی،از رجال عصر تیموری که 30 سال وزارت شاهرخ را بر عهده داشت،رفتیم.(وی در این مدت،مدرسه‏ ی غیاثیه خرگرد،مزار شیخ زین الدین خوافی و جماعت خانه‏ ی مزار شیخ زین الدین ابو بکری را بنا کرد.) پس از آن، از مزار شهاب الدین عبد الله بن لطف الله،مشهور به«حافظ ابرو» دیدن کردیم که عارف و مورخ مشهور قرن نهم و از ملازمان تیمور، شاهرخ و بایسنقر میرزا بوده است. ساعت 30:21 برنامه‏ های روز اول همایش به پایان رسید.

روز دوم همایش

روز شنبه،اول اردیبهشت 86(روز دوم همایش)،ساعت 7 صبح پس از صرف صبحانه عازم ورزشگاه انقلاب شدیم و مسئولین‏ با استقبال گرم خود ما را شرمنده کردند.مراسم با تلاوت آیاتی از قرآن‏ مجید آغاز شد و پس از آن اولین مقاله توسط خانم فریده عربی،دبیر تاریخ ناحیه‏ ی 6 مشهد،قرائت شد که در مورد«جغرافیای تاریخی، وجه تسمیه و محوطه ‏های باستانی خواف»بود.سپس آقای عرب‏ تیموری،دبیر تاریخ شهرستان تربت‏ جام،مقاله‏ ای با عنوان«خواجه‏ غیاث الدین پیر احمد خوافی،وزیر شاهرخ در عصر طلایی خراسان» را قرائت کرد.عنوان سومین مقاله«نقش‏ فرهنگ‏مردان خوافی در عرصه‏ی سیاست‏ تیموری و مجد خوافی و نظام الملک خوافی، از وزرای مقتدر سلطان حسین بایقرا»بود که‏ توسط آقای موحدی،سرگروه تاریخ‏ شهرستان خواف ارائه شد.

سخن‏ران بعدی،دکتر یوسف متولی‏ حقیقی بود که در مورد«جدایی افغانستان‏ از ایران در عهدنامه‏ ی پاریس و تعیین مرزهای‏ ایران و افغانستان توسط انگلستان»به ایراد سخن پرداخت.سپس،آقای احراری،دبیر تاریخ شهرستان خواف و مؤلف کتاب‏ «خواف در گذر تاریخ»،با عنوان:«مجد خوافی و کتاب روضه‏ی خلد» مقاله خود را ارائه کرد. این کتاب به تقلید از گلستان سعدی‏ نگارش یافته و در آن،ظلم و ستم حاکمان نکوهش‏ شده است. (به تصویر صفحه مراجعه شود)

مقاله‏ ی بعدی توسط آقای نظری،دبیر تاریخ شهرستان‏ تربیت حیدریه، با عنوان «جایگاه شهرهای مرزی در تاریخ ایران و تأثیر شاهنامه در خودآگاهی ملی ایرانیان» قرائت شد. پس از آن، اجرای موسیقی سنتی توسط آقای پرنده،موجب رفع خستگی‏ حاضران شد.استاد ابراهیم زنگنه،مؤلف کتاب «تاریخ رجال شرق‏ خراسان» نیز در مورد ویژگی‏ های مردم خواف و سیاست‏مداران آن‏ صحبت کرد و پس از آن،مجری همایش،یاد مرحوم تقی‏زاده،از دبیران تاریخ منطقه‏ی خواف را گرامی داشت.

پس از پذیرایی و استراحتی مختصر و دیدار از نمایشگاه کتاب‏ که در محوطه‏ ی ورزشگاه برپا شده بود،به سالن برگشتیم تا به مقاله‏ی‏ آقای پروان،عضو گروه تاریخ سازمان آموزش و پرورش خراسان‏ شمالی،در مورد نقد و بررسی کتاب تاریخ‏شناسی و گله از تغییر پیاپی کتاب‏های درسی تاریخ گوش فرا دهیم.مقاله‏ ی هشتم توسط آقای بلنداختر،دبیر تاریخ شهرستان خواف،با عنوان«عامل‏ توسعه نیافتگی خواف،با تکیه بر امنیت و آغاز عقب‏ ماندگی این‏ منطقه پس از سقوط دولت تیموری» قرائت شد.سپس آقای تیموریان‏ در سخنان کوتاهی،به آداب و رسوم مردم خواف اشاره کرد و خواهان‏ تأسیس موزه‏ ی مردم‏شناسی شد.

سخن‏ران بعدی،خانم دکتر مشهور بود.وی در مورد اشعار مجد خوافی که بیشتر در مورد عشق عرفانی است، صحبت کرد. موضوع نهمین مقاله «روش‏های نوین تدریس،مشکلات و راهکارها»بود که توسط آقای قانعی،دبیر تاریخ شهرستان‏ تربیت حیدریه،قرائت شد.پس از اجرای میان پرده‏ی نمایشی،آقای‏ دکتر رادمنش،دبیر تاریخ شهرستان نیشابور،دهمین مقاله را با عنوان‏ خلاقیت و روش‏های نوین در تاریخ قرائت کرد. مقاله‏ی بعدی از آقای زارعی،در مورد«وجه تسمیه،موقعیت جغرافیایی و پیشینه‏ ی‏ تاریخی سنگان» بود،و آخرین مقاله، با موضوع «هویت بخشی به‏ میراث‏های ماندگار شهر خواف»، توسط آقای زنگنه قرائت شد.

پس از پایان سخنرانی ها

پس از پایان سخن‏رانی‏ها،برای ادای نماز و بازدید از نمایشگاه آثار تاریخی و مردم‏شناسی،عازم«سالن ورزشی شهید مدرس»شدیم. سالن غرفه‏ های متعددی مانند:اسناد تاریخی و خطوط اسلامی، معرق‏کاری،ادوات کشاورزی، ماکت‏ها، تصاویر و لوح فشرده‏ تاریخی،ظروف قدیمی و...داشت که نشان‏دهنده‏ ی گوشه‏ هایی از فرهنگ و رسوم مردم منطقه بود.در بخشی از نمایشگاه،از مهمانان‏ با غذاهای سنتی خواف پذیرایی می‏شد.

پس از صرف نهار و استراحت،عازم بازدید از«کوشک‏ سلامی»،در کیلومتر 25 جاده‏ی خواف-تربیت حیدریه شدیم که‏ بنایی است سه طبقه،با قدمتی 800 ساله و اطراف آن را درختان سر به فلک کشیده‏ ی کاج و سرو احاطه کرده و در سال 1327 شمسی، توسط مرحوم قریشی بازسازی شده است.بازدید با خوشامدگویی‏ دخترکان خردسال آغاز شد. سپس آقای زنگنه توضیحاتی در مورد تاریخ بنا داد.هنگام اجرای دعای باران توسط دختران کلاس دوم‏ ابتدایی دبستان سلامی،باران بهاری باریدن گرفت.ولی با وجود شدت باران مهمانان،زیر باران نظاره ‏گر نمایش‏های آئینی بودند.

ساعت 19 به سالن همایش برگشتیم تا شاهد ادامه برنامه‏ ها باشیم که با تلاوت آیاتی از قرآن مجید آغاز شد.سپس آقاملایی، سرگروه تاریخ سازمان آموزش و پروش خراسان رضوی،توضیحاتی‏ در مورد مقاله‏ های ارسالی داد و از همکاران تشکر کرد.پس از آن، استاد جوادیان،از مؤلفان کتب درسی تاریخ و کارشناس مسئول گروه‏ تاریخ دفتر برنامه‏ریزی و تألیف کتب درسی،سخن‏رانی خود را در مورد تغییرات تاریخ پیش‏دانشگاهی، مشکلات کتاب‏های تاریخ و ارزیابی این کتاب‏ها از دیدگاه‏های متفاوت آغاز کرد. حضور عده‏ی‏ زیادی از مردم و همهمه‏ ی آن‏ها، مشکلاتی را به وجود آورده بود که‏ تا پایان مراسم ادامه داشت.

موضوع سخن‏رانی آقای پرنده پیشینه،موسیقی مقامی در خواف‏ بود که ضمن آن،از استاد عثمان محمدپرست تقدیر شد.وی‏ هم‏چنین پیشنهاد تأسیس دانشکده‏ی هنر در خواف را مطرح کرد. اجرای موسیقی سنتی توسط«گروه شمس»و هم‏نوازی کم ‏نظیر (به تصویر صفحه مراجعه شود) آن‏ها،و اجرای موسیقی توسط مرتضی تاجیک، موجب تحسین‏ حضار شد.

ساعت 21،آقای نیک‏پور،دبیر همایش،توضیحاتی‏ در مورد بیش از 205 مقاله‏ ی رسیده به دبیرخانه‏ ی همایش ارائه داد و از گروه تاریخ استان تشکر کرد.در پایان،آقای قلی‏زاده،عضو گروه تاریخ سازمان آموزش و پرورش خراسان رضوی،پس از قرائت‏ بیانیه‏ ی پایانی همایش،از دست‏اندرکاران همایش قدردانی کرد.

بیانیه پایانی

مهم‏ترین خواسته‏های همکاران که در بیانیه‏ ی پایانی همایش آمده‏ بود،عبارت‏اند از:

پس از آن، از ارائه‏ کنندگان مقالات برگزیده با اهدای جوایزی‏ تقدیر شد و مراسم ساعت 22 به پایان رسید.

سومین و آخرین روز همایش

روز یکشنبه،دوم اردیبهشت 1386،آخرین روز همایش،با بازدید از مجموعه‏ ی تاریخی«غیائیه خرگرد» در ساعت 7 صبح آغاز شد. پس از استقبال کودکان با لباس‏های محلی و خیرمقدم توسط مسئول میراث فرهنگی،آقای مهندس لباف،استاد بازنشسته ی سازمان‏ میراث فرهنگی خراسان رضوی،توضیحاتی در مورد بنا داد.غیائیه، بنایی چهار ایوانی از دوره‏ ی تیموری است که به دستور خواجه غیاث الدین پیر احمد خوافی،وزیر شاهرخ ساخته شده و مهد واقعی کاشی‏های معرق است.اجرای موسیقی محلی توسط«گروه‏ هنری ورشرنگ»، برنامه‏ ی بعدی بود که با استقبال مهمانان رو به‏ رو شد.

ساعت 30:9،با استقبال گرم دانش‏ آموزان شهر زوزن،وارد مجموعه‏ ی تاریخی زوزن شدیم که به گفته‏ ی آقای لباف، تنها بنای‏ آجری باقی مانده از شهر تاریخی زوزن و یادگار عظمت و شکوه‏ منطقه است. به علت حملات سپاهیان مغول در سال 617 ق،کار بنای آن نیمه ‏تمام رها شده و سقف آن نیز در زلزله‏ ی سال 737 ق‏ فروریخته که تعمیرات اساسی آن توسط میراث فرهنگی خراسان آغاز شده است.ساخت بنا به اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم‏ بازمی‏گردد.

ساعت 12،از آسیاب‏ های زیبای نشتیفان بازدید کردیم.این‏ روستا دارای 40 آسیاب است که با استفاده از نیروی رایگان باد به‏ چرخش درمی‏آیند و علت استفاده از آن‏ها،استمرار وزش بادهای‏ دائمی و کمبود آب در منطقه‏ی خواف است.سپس از مسجد جامع‏ و مسجد گنبد سنگان بازدید کردیم.مسجد جامع سنگان،در قرن‏ هفتم توسط قوام الدین سنگانی ساخته شده و ایوان آن،نشان‏دهنده‏ ی‏ زیباترین جلوه ‏ی مبارزه‏ ی ایشان با سوانح طبیعی است. مسجد گنبد نیز در سال 535 در دوره‏ی سلجوقی ساخته شده است.

آخرین بازدید و پایانی خوش

آخرین بازدید قرار بود ساعت 15 از معدن سنگان صورت گیرد. پس از خیرمقدم توسط آقای زنگنه،مدیر عامل معدن سنگان خواف، فیلمی از این معدن نمایش داده شد.اما برنامه‏ ی بازدید از معدن، به علت کمبود وقت،حذف شد.در کتاب‏های قرن‏های هشتم و نهم،به شناسایی معادن سنگ آهن سنگان اشاره شده است.

ساعت 30:16 با بدرقه‏ ی مسئولان خواف و توزیع هدایایی‏ به رسم یادبود،این شهر را با خاطراتی خوش، پشت سر گذاشتیم؛ به امید آن که سفیران شایسته‏ ای باشیم برای معرفی‏ فرهنگ،تاریخ و جاذبه‏ه ای گردشگری بی‏شمار منطقه‏ ی خواف‏ که شاید جبرانی باشد،برای پذیرایی گرم و صمیمانه‏ی مردم‏ مهمان‏نواز و فهیم این خطه.

منبع: مجلات تخصصی : تاریخ » رشد آموزش تاریخ » پاییز 1386 - شماره 28 »