مدارس دینی اهل سنت جنوب ایران
مولوی ضیاء الحق فرقانی، از مدرسین توانمند حوزه علمیه دارالعلوم اسلامی خلیل آباد خواف و پسر جناب مولانا نورالله فرقانی است که مدیر این حوزه هستند.مولوی ضیاءالحق از مدرسین فعال حوزه علمیه بالاخواف و فارغ التحصیل همین حوزه است. وی دانشجوی دانشگاه پیام نور خواف نیز می باشد.
بسم الله الرحمن الرحیم
سفری به جنوب
اینجانب ضیاء الحق فرقانی روز پنجشنبه 26 آبان ماه نود و یک به قصد ملاقات دوستان و علما و دیدن مدارس اهل سنت جنوب کشور از خواف حرکت کرده و از مسیر یزد وارد استان فارس و شهر باستانی و ادیب پرور شیراز شدیم.
تخت جمشید
ظهر جمعه قبل از ورود به شهر شیراز از بنای عظیم، زیبا و با شکوه 
تخت جمشید دیدن نمودیم و البته در مقابل آن همه زحمات و تلاش هایی که در خلق چنان اثری توسط بشرِ 2500 سال قبل صرف شده، انسان ناخودآگاه سر تعظیم فرود می آورد.
از طرفی ضمن اینکه هخامنشیان گاهی به خاطر رعایت عدالت و مساوات ستایش می شوند به هر حال با دیدن چنین آثاری ذهن انسان به سمت تلاش ها، زحمات و رنج های جان فرسایی که مردم زیردست در آفرینش چنین آثاری تحمل می کردند می رود و انسان با خود می اندیشد که آیا زندگی زودگذر دنیا آنقدر ارزش دارد که رهبران و شاهان، تمام استعداد و صلاحیت های مادی و معنوی مردم زیردست خود را به کار گیرند تا در این عالم فانی چنین آثاری از خود به جای گذارند و خود را مایه ی عبرت دیگران نمایند.
مسجد اهل سنت شیراز
بعد از دیدن این اثر باستانی وارد شهر شیراز شده و پس از اینکه در کنار دروازه قرآن آدرس مسجد اهل سنت را از یک برادر مولوی افغان پرسیدیم به سمت آن مسجد رفتیم.
این مسجد که تنها مسجد اهل سنت شیراز است در محله دروازه اصفهان قرار دارد. این مسجد که مسجد بزرگی هم هست در روز جمعه نماز جمعه اهل سنت در آن برگزار شده بود که ما با تمام تلاش نتوانستیم به نماز جمعه آن برسیدیم و دیرتر به محل مسجد سیدیم.
بعد از ادای نماز ظهر و عصر در این مسجد، به سمت مقصد اصلی خود حرکت کردیم و پس از گذشتن از شهرهای فیروز آباد و جم ظهر شنبه وارد شهر پارسیان شدیم، "پارسیان" نام جدیدی است که آقای احمدی نژاد چند سال قبل در سفر استانی خود بر شهر گاوبندی گذاشته است.
مدرسه اهل سنت پارسیان
در شهرستان پارسیان استان هرمزگان و در کنار شهر پارسیان که مرکز شهرستان است شهری کوچک تر به نام دشتی قرار دارد که یک مدرسه دینی فعال از اهل سنت را در خود جای داده است.
این مدرسه جزو مدارس برتر اهل سنت جنوب است که با سه یا چهار شعبه دخترانه و پسرانه با بیش از دویست نفر طلبه و بیست نفر مدرس برادر و خواهر مشغول فعالیت است.
ساختمان مدرسه اهل سنت پارسیان
نبودن پرده بین مدرسین مرد و شاگردان دختر
مسئله ای که در این مدارس جالب توجه بود این که مدرسین مرد به صورت رو در رو در کلاس های دختران مشغول تدریس بودند و البته با توجه به وسعت دیدگاه اسلام و عدم محدودیت در این مورد و اینکه مردم، مدارس دینی را عامل به دستورات شریعت می دانند چیزی جز این، از مدارس دینی انتظار نمی رود و البته نصب پرده بین مدرس مرد و طلبه دختر است که نمی توان برای آن مستندی در شریعت پیدا کرد.
گفتنی است در شرایطی که در جامعه ما زنان و دختران در کوچه و بازار، دانشگاه ها و فروشگاه ها بدون محدودیت حضور می یابند، نصب پرده ای که مانع دیدن مدرسین و شاگردان دختر باشد بیش از موازین شرعی در کلاس های مدارس دینی و مساجد چه معنایی می تواند داشته باشد؟
آیا ایجاد چنین محدودیت هایی نوعی توهین به مدرس و طلبه نیست؟
و آیا این رفتار، صرف نظر از فواید بسیارِ تدریس و تفهیم رو در رو ، آیا این مسئله به جای ایجاد شرم و حیا باعث افزایش حرص طرفین نمی شود؟
البته گذاشتن برقع و روبند توسط خود دختران و با میل و اراده خودشان مشکلی نداشته و بهتر است.
لازم به ذکر است که اکنون در حوزه علمیه دارالعلوم اسلامی خلیل آباد و خواف و اغلب حوزه های علمیه اهل سنت خراسان بین مدرسین مرد و شاگردان خواهر پرده ایی نصب می شود تا مدرس و شاگرد هم دیگر را نبینند.
تحصیل همزمان دروس دولتی و دینی در مدارس اهل سنت جنوب
مسئله جالب دیگر در مدارس جنوب تحصیل همزمان دروس دولتی و دینی بود که در این مدارس طلاب رسماً موظفند در کنار دروس دینی، دروس دولتی دبیرستان یا دانشگاه را بخوانند.
در بعضی از این مدارس از جمله مدرسه شهر دشتی پارسیان، طلاب به صورت رسمی در شیفت صبح در مدارس دولتی حضور می یافتند و در رشته های مختلف (علوم انسانی، تجربی و ریاضی) تحصیل می نمودند و در مدارس دیگر در داخل مدرسه دینی دروس دولتی تدریس می شد و در بعضی از مدارس هم در داخل مدرسه دینی، مدرسه غیر انتفاعی دایر بود.
لزوم تحصیل علوم دینی و دانشگاهی در کنار هم
خلاصه اینکه در مدارس جنوب به تحصیل علوم دینی و دانشگاهی در کنار هم اهمیت ویژه ای داده می شود و البته دیدگاه اسلام و نیاز های جامعه و لزوم پاسخگویی علما به این نیاز ها چیزی جز این را نمی طلبد.
البته نگاهی دقیق تر به عملکرد علمای دارای تحصیلات دانشگاهی و علمای فاقد این تحصیلات و مقایسه این رفتارها و مقایسة میزان درک متقابل بین این دو دسته از علما و مردم، نشانگر میزان لزوم تحصیلات دانشگاهی برای علما است که امید است در مدارس دینی خراسان نیز مورد توجه قرار گیرد.
بد نیست، صحبتی که بنده سال گذشته در نماز جمعه زاهدان همزمان با همایش دانشجویی از مولانا عبدالحمید حفظه الله تعالی شنیدم، بازگو نمایم.
ایشان با تاکید می فرمودند: مولوی ها بعد از فارغ التحصیلی، علوم دانشگاهی را تحصیل نمایند و فارغ التحصیلان دانشگاه، علوم دینی را تحصیل نمایند و این امر برای رسیدن جامعه به سعادت دنیا و آخرت یک ضرورت است.
به روز بودن اکثر علمای جنوب
مدیر مدرسه دشتی پارسیان استاد اسدی که از شخصیت های برجسته منطقه می باشد، ما را در جریان نحوه فعالیت مدارس جنوب قرار می داد. مدرسه مذکور تعداد 130 طلبه داشت که تقریبا همه شان دروس دولتی و دینی را به صورت همزمان می خواندند و نشاط و علاقه طلاب از این روش تحصیل در رفتار آنان قابل مشاهده بود.
مسئله قابل مشاهده دیگر جوانی، سرزندگی و به روز بودن اکثر علمای آن منطقه بود که این خود باعث نشاط مضاعف در بین طلاب و اقشار جامعه می شود.
مخارج مدارس مذکور از محل کمک های مردم دین دوست منطقه تامین می شود.
مدت سه روز در شهر دشتی و شهر کوشکنار که محل زندگی استاد اسدی بود اقامت گزیدیم و در این اثنا علمای زیادی را در محل مدرسه علوم دینی و منازل آن بزرگواران زیارت نمودیم. در بین علمای مذکور کسانی بودند که دو سال قبل همراه شیخ اسدی پس از نمایشگاه کتاب تهران از منطقه خواف و حوزه های علمیه دیدن نموده بودند از جمله شیخ غواصی، شیخ عزیزی، شیخ جعفر پور و شیخ جعفری حفظهم الله تعالی.
توصیف از مصلای خواف
خاطره بیادماندنی در بین علمای جنوب مصلای خواف بود که در محافل خود از آن تعریف و توصیف می کردند.
مصلای بزرگ خواف یک هکتار شبستان مسقف آن است که نزدیک 20 هزار نمازگزار می تواند در آن در یک زمان نماز بخواند و بیش از پنج هکتار اطراف آن فضای باز دارد که در جمع می تواند نزدیک یکصدهزار نماز گزار را در خود جای دهد.
اهل سنت شهرستان کنگان بوشهر
پس از سه روز اقامت در شهر دشتی و و پس از ملاقات علمای محل، روز سه شنبه همراه شیخ اسدی برای دیدن یکی از دوستان، مولوی ابراهیم فاروقی خراسانی و سایر علمای شهر کنگان به این شهر رفتیم.
بندر کنگان مرکز اهل سنت استان بوشهر می باشد، در این شهر مدرسه ای دینی وجود دارد که به عنوان "مجتمع دینی، فرهنگی، آموزشی امام شافعی (رحمة الله علیه)" مشغول سرپرستی اهل سنت این استان می باشد.
مدیریت این مجتمع در حال حاضر به شیخ احمد جمالی واگذار شده است. مدیر قبلی شیخ محمود خوشخبر بود که شخصیت مورد قبول عموم بوده و هست.
ویژگی های مدارس جنوب
اهل سنت جنوب سنی مذهبانی هستند که در سه استان هرمزگان، فارس و استان بوشهر سکونت دارند و مدارس اهل سنت جنوب مدارسی هستند که در این سه استان فعالیت دارند.
مدارس اهل سنت جنوب در بین خود دارای دبیرخانه ای هستند که تمامی امور فرهنگی، آموزشی و تبلیغی این مدارس را مدیریت می کند و کلیه فعالیت های این مدارس از ثبت نام طلاب، انتخاب مدرسین، برنامه درسی، حضور غیاب طلاب و مدرسین، کیفیت تدریس و سطح علمی مدرسین، برگزاری امتحانات در سه مرحله مقدمات، متوسطه و عالی و غیره همگی تحت نظارت و بازرسی این دبیرخانه توسط مدرسین و مسئولین خود مدارس اهل سنت اداره می شود.
البته شورای برنامه ریزی مدارس اهل سنت کشور که در سال های اخیر از سوی دولت فعال شده مزایایی مثل آنچه خراسان و دیگر مناطق کشور جریان دارد، در آن منطقه نیز در اختیار مدرسین، طلاب و ائمه جمعه و جماعات منطقه قرار می دهد.
لباس روحانیون اهل سنت جنوب
نکته خوب و قابل توجه این است که مدرسین و طلاب جنوب موظف نیستند لباس سفید و مخصوص علما و طلاب بپوشند؛ بلکه هر کس بر اساس سلیقه خود و آزاد لباس می پوشد و این خود جازبه ای برای طلاب و مردم و جوانان است.
تحمل افکار و احترام متقابل
مسئله دیگر آزادی افکار و نظرات در مدارس جنوب است به صورتی که همه افکار از اخوانی ، جماعتی، حنفی و شافعی در کنار هم و بدون هیچ تضادی با هم تعامل دارند و فعالیت می نمایند و یکدیگر را درک می کنند. این در حالی است که متاسفانه در خواف و مدارس جنوب خراسان وجود ندارد.
وسعت نظر
شیخ فخرالدین اسدی یک نفر از عالمان ترک خلخال آذربایجان در مدرسه دشتی پارسیان مدیر مدرسه است و این نشانه وسعت نظر و شایسته سالاری در مدارس جنوب است.
شیخ عبدالکریم محمدی عالم منطقه
شیخ عبدالکریم محمدی عالم برجسته و مورد قبول علما و مردم اهل سنت جنوب است و بنده ارادت و دعاگویی علمای آن منطقه را برای شیخ عبدالکریم مشاهده نمودم.
ایشان یکی از سه نفر اعضای اهل سنت شورای برنامه ریزی مدارس سنی کشور است که در کل 11 نفر عضو دارد.
نظام درسی مدارس جنوب
نظام یا برنامه درسی مدارس جنوب دارای 3 مرحله است:1. مقدمات 2 سال
2. متوسطه 3 سال
3. عالی 5 سال شامل 1 سال کارآموزی در سال آخر
بسیاری از کتب درسی آن مدارس با کتب درسی خراسان و بلوچستان مشترک است به استثنای کتب فقهی که در آن مناطق فقه شافعی تدریس می شود.
نحوه اداره امور و انتخاب مدیر مدرسه
دگر ویژگی این مدارس جنوب انجام امور جاری مدرسه و حتی انتخاب مدیر داخلی با رأی و انتخاب مدرسین و با مدت محدود است.
شاید در نظر بعضی افراد، این امر مسئله ای کم اهمیت به شمار آید ولی از آنجا که طبق آیه «و امرهم شوری بینهم» و طبق سنت رسول الله(ص) اصل شورا در اسلام جزو مسایل اساسی و زیربنایی و برای پیشرفت جامعه چشم پوشی از آن غیر ممکن است، شاید بتوان قسمت اعظم پیشرفت و شکوفایی این مدارس را مدیون اجرای اصل شورا دانست.
مدرسه علوم دینی شهرستان بستک، مهمترین مدرسه جنوب
شاید صحبت های حاشیه ای بنده شما را خسته کرده باشد، به هر حال روز چهارشنبه یک آذر از میزبان عزیزمان شیخ اسدی خداحافظی کرده و از مسیر شهر بستک به سمت خراسان حرکت کردیم. قبل از رسیدن به شهر بستک در شهر اَهِل با شیخ عزیزی امام جمعه شهر و مدرس مدرسه دشتی در خانه اش ملاقات کردیم.
بعد از ظهر چهارشنبه پس از حضور در مدرسه علوم دینی شهر بستک که شاید مهمترین مدرسه جنوب و محل فعالیت شیخ عبدالکریم محمدی می باشد، با راهنمایی دو نفر از مدرسین با اوضاع و احوال این مدرسه مقداری آشنا شدیم.
بستک مرکز شهرستان بستک از شهرهای استان هرمزگان، با قدمتی تاریخی، در قدیم محلی برای استراحت کاروانها بودهاست و در منطقهای کوهستانی قرار دارد.
شهر اوز محل دبیرخانه مدارس جنوب
بعد از عبور از شهر بستک و دیدنی کوتاه از بازار شهر لار وارد شهر اوز و مدرسه دینی آن شدیم.”اوز" همان شهری است که دبیرخانه مدارس علوم دینی اهل سنت جنوب در آن قرار دارد. در این شهر دو مدرسه دینی وجود دارد که در یکی دروس مقدمات و متوسطه را تدریس می شود و دیگری تدریس دروس عالی را بر عهده دارد.
شب را در مدرسه مقدمات و متوسطه اوز با تعدادی از طلاب به سر بردیم. چون شب پنج شنبه و دروس طلاب مقداری سبک تر بود طلاب بعد از نماز عشا در صحن آماده و نورپردازی شدة مدرسه مشغول بازی فوتبال بودند.
خداحافظی و ندیدن شهر خنج
بعد از استراحت شبانه و ادای نماز صبح و خداحافظی با طلبه هایی که با آن ها آشنا شده بودیم، از جاده های فرعی به سمت خراسان حرکت کردیم و متأسفانه از زیارت علما و مدرسه دینی شهر خنج محروم شدیم.
خلاصه در بین راه از شهر داراب عبور و مقداری انار از این شهر خریداری نمودیم و در مسیر راه از شهر نی ریز گذشتیم. در شهر سیرجان تجهیزات آنتن ماهواره ای خریداری نموده و پس از عبور از شهرهای رفسنجان، زرند و راور، اواخر شب به علت خستگی شدید بعد از شهر راور در محل یک نماز خانه استراحت نمودیم و بعد از ادای نماز صبح حرکت نمودیم.
یکسره از شهرهای دیهوک، فردوس، مهنه و تربت حیدریه گذشتیم و الحمد لله ظهر جمعه پس از هشت روز سفر برای صرف ناهار وارد روستای صیدآباد خواف نخستین روستای شهرستان خواف و منزل جناب مولوی احمد فرقانی شدیم.
بد نیست عرض کنم؛ مهمانی ناهار جمعه در خانه مولوی احمد به افتخار دیگر عزیزان تدارک یافته بود که ما هم اتفاقاً به موقع رسیدیم و از آن بهره بردیم و شکمی از عزا درآوردیم. الحمد لله
نظر یکی ازشما(بشیراحمد)