ادوارد استرتون
خبرنگار بی بی سی
جمعه 27 مه 2011 - 06 خرداد 1390

فتح الله گولن دارای مذهب حنفی و اکنون در پنسیلوانیای آمریکا زندگی می کند

جنبش گولن در ترکیه که مروج مدارا و تسامح است به یکی از بزرگترین شبکه های اسلامگرا در جهان تبدیل شده است. اما آیا این جنبش دارای ارزش های مدرنیته است یا در پس پرده دارای عناصر بنیادگرایی است؟

از کنیا تا قزاقستان، یک شبکه اسلامگرای نسبتا تازه تاسیس، میلیون ها نفر را به خود جلب کرده است.

بنیانگذار این جنبش محمد فتح الله گولن یک واعظ، نویسنده و مدرس علوم اخلاقی و الهیات و حنفی مذهب اهل ترکیه است که اکنون در پنسیلوانیای آمریکا زندگی می کند.

گمانه زنی ها حاکی است که صدها مدرسه در داخل ترکیه و بیش از ۱۰۰۰ مدرسه در ۱۳۰ کشور دنیا با جنبش گولن در ارتباط هستند.

جنبش گولن علاوه بر این مدارس، دارای ارتباطاتی با موسسه های تحقیقاتی، دانشگاه ها، روزنامه، ایستگاه های رادیویی و تلویزیونی، و حتی یک بانک است.

اما این شبکه عظیم به هیچ سازمان و گروهی از نوع خود شبیه نیست. این شبکه دارای ساختار رسمی و یا سازماندهی محسوسی نیست و به طور رسمی عضو نمی پذیرد.

هواداران این جنبش می گویند که آنها تنها با الهام گرفتن از دیدگاه های فتح ‌الله گولن که مروج اسلام اهل مدارا و متکی بر نوع دوستی، اخلاق، سخت کوشی و آموزش است، با یکدیگر همکاری می کنند.

دیدگاه فتح الله گولن در مورد روابط بین الملل، و شیوه عملگرایانه او در رابطه با مسائل تجاری همچون استفاده از اعتبارات مالی، یکی از عوامل مهم در جذب تاجران اهل ترکیه به وی به شمار می رود.

گمان می رود امروزه این مجموعه بسیار بزرگ که به "جنبش گولن" معروف است، در ترکیه تا ۱۰ میلیون نفر هوادار داشته باشد.

مدارس با کمک مالی هواداران جنبش اداره می شود

بررسی های تازه نشان داده است که بسیاری از هواداران گولن، بین ۵ تا ۲۰ درصد از درآمد خود را در اختیار نهاد های وابسته به این جنبش قرار می دهند.

منتقدان این جنبش اما ادعا می کنند که هدف آن دستیابی به قدرت به منظور ترویج گرایش های محافظه‌کارانه از اسلام در مسائلی همچون ازدواج و استفاده از مشروبات الکلی در سراسر جهان است و اینکه این جنبش قصد دارد هرگونه مخالفت علیه خود را سرکوب کند.

در سال گذشته سه تن از برجسته ترین منتقدان جنبش گولن در ترکیه، روانه زندان شدند.

این مسئله واکنش های منتقدانی را به همراه داشت که ادعا می کنند این جنبش به نیرویی سلطه جو در ترکیه تبدیل شده است.

منتقدان آقای گولن به ویدیویی اشاره می کنند که در سال ۱۹۹۹ منتشر شد.

در این ویدیو آقای گولن ظاهرا از هوادران خود می خواهد تا به عمد تلاش کنند در ساختارهای اصلی کشور و سازمان های کلیدی نفوذ کنند.

آقای گولن در این ویدیو می گوید: "شما باید بدون آنکه توجه کسی را جلب کنید، وارد شریان نظام شوید تا به مراکز قدرت دست یابید. شما باید تا زمانی که تمامی قدرت کشور را در دست گرفته اید صبر کنید، تا زمانی که از تمامی توان و امکانات نهادهای قانونی در ترکیه برخوردار شدهباشید."

یک سال بعد، آقای گولن با اتهام براندازی نظام سکولار ترکیه مواجه شد.

فعالیت های اجتماعی

آقای گولن از ترکیه به آمریکا رفت و ادعا کرد که ویدیوی مذکور دستکاری شده است. مدتی بعد دادگاه در غیاب وی، او را از اتهامات وارده تبرئه کرد.

محمد فتح الله گولن که در حال حاضر ۷۰ سال سن دارد در ایالت پنسیلوانیای آمریکا زندگی می کند.

او پیروان خود را به ساختن مدرسه به جای مسجد دعوت کرده و آنها را به گفتگو با پیروان مذاهب دیگر تشویق می کند.

مدارس وابسته به این جنبش مجهز به امکانات پیشرفته هستند و بسیاری از دانشجویان آن از سوی تجاران هوارار گولن کمک هزینه تحصیلی دریافت می کنند.

با آنکه این مدارس سکولار هستند، از آموزگاران انتظار می رود که برای دانش آموزان الگو باشند و رفتارهایی مانند سیگار کشیدن، نوشیدن مشروبات الکلی و طلاق را تقبیح کنند.

هوادارن گولن می گویند که این جنبش از طریق رشد صادرات ترکیه، به بهبود اقتصادی این کشور کمک کرده است.

سردارج یسیل یورت از فدراسیون تجار و صنعتگران ترکیه می گوید که ۹۵ درصد از اعضای این فدراسیون از هواداران گولن هستند.

او می گوید: " آقای گولن با مطرح کردن ارزش های بین المللی، کمک کرد تا موانعی که به لحاظ روانی مانع تجارت با خارج از کشور میشد از میان برداشته شود و به مردم کمک کرد تا به ابعاد فکری خود وسعت بیشتری دهند."

به گفته او فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی مدارس از یک سو و تجاری از سوی دیگر بسیار موثر واقع شده و راه را برای تجار اهل ترکیه در بازارهای نوظهوری ماند آفریقا و آسیای مرکزی باز کرده است.

تهدیدی برای آزادی مطبوعات

اما یک گروه رسانه ای مشتمل بر روزنامه، رادیو، و تلویزیون که توسط هواداران گولن اداره می شود، به دلیل نزدیکی بیش از حد به حزب حاکم ترکیه که دارای ریشه های اسلامی است مورد انتقاد قرار گرفته است.

ادعاهایی مبنی بر اینکه هوادارن جنبش گولن در بخش هایی از پلیس و نهادهای قضایی نیز نفوذ کرده اند وجود دارد.

سال گذشته یکی از روسای پلیس که کتابی درباره این موضوع نوشته بود، به زندان افتاد.

اوایل سال جاری نیز احمد سیک و ندیم سنر، دو روزنامه نگار ترک در رابطه با ادعاهایی مشابه بازداشت شدند.

آنها به اتهام "توطئه برای براندازی حکومت توسط راست گرایان افراطی، سکولاریست های افراطی و ژنرال های ارتش" بازداشت شدند.

در حالی که آقای سیک را بازداشت می کردند او فریاد زد: "هرکس روی آنها انگشت بگذارد می سوزد."

هر سه نفر آنها هنوز در زندان به سر می برند.

فعالان آزادی رسانه ها می گویند که بیشتر خبرنگاران در ترکیه معتقدند اگر از این جنبش انتقاد کنند، آنها نیز مورد اذیت و آزار قرار خواهند گرفت.

فعالان این جنبش اصرار دارند که بازداشت این سه نفر هیچ ربطی به آنها نداشته است.

تنها موردی که هم مخالفان و هم هواداران جنبش گولن در مورد آن توافق دارند این است که این جنبش در ترکیه بسیار قدرتمند است و گسترش آن در سراسر جهان به سرعت ادامه دارد.

پدر اجتماعی اسلام (از سایت نور پرتال)

همان گونه كه نجم الدین اربكان، پدر اسلام سیاسى در تركیه خوانده مى‏شود، فتح الله گولن را هم به عنوان پدر اسلام اجتماعى در این كشور مى‏خوانند. وى بنیان گذار و رهبر جنبش گولن است؛ جنبش دینى كه داراى صدها مدرسه در تركیه و صدها مدرسه دینى در خارج تركیه - از جمهورى‏هاى آسیاى مركزى و قفقاز گرفته تا روسیه و مغرب و اوگانداو كنیاو بالكان مى‏باشد.
این جنبش داراى جراید مختلف از جمله روزنامه‏ها، مجله‏ها و نیز شبكه‏هاى تلویزیونى متعدد و هم چنین شركت‏هاى تجارى و مؤسسات خیریه فراوانى است. از این گذشته، این جنبش در بسیارى از كشورهاى جهان، مراكز فرهنگى تأسیس كرده و نشست‏ها و همایش‏هاى سالانه منظمى از سوى این جنبش در انگلیس، اتحادیه اروپا و امریكا برگزار مى‏شود. در این نشست‏ها كه با همكارى دانشگاه‏هاى بزرگ جهان برگزار مى‏شود، ابعاد مختلف این جنبش و تأثیر و ریشه‏هاى فرهنگى و اجتماعى آن مورد مطالعه قرار مى‏گیرد. نقطه تمایز جنبش گولن از دیگر جنبش‏هاى اسلامى در منطقه و جهان این است .

فتح الله گولن در ویکیپیدیادانش نامه آزاد

محمد فتح الله گولن یک واعظ، نویسنده و تدریس کننده علوم اخلاقی و الهیات اهل ترکیه است که در تبعیدی خودخواسته در پنسیلوانیای آمریکا زندگی می کند. گولن در طول عمر خود مشغول تدریس نسخه ای پیشرفته از اسلام با عنوان "اسلام آناتولیایی" که مبتنی بر آموزه های یک عالم اسلامی به نام سعید نورسی بوده است. در تفکر گولن که عمیقا معتقد به مدارا و تسامح است؛ هرگونه تروریسم شدیدا محکوم است و او معتقد به گفتگوی بین ادیان الهی و پیروان کتاب های آسمانی است و خود او برای چنین گفتمان هایی با واتیکان و برخی مراکز مذهبی یهودی بارها پیشقدم شده است. در فضای فکری ترکیه گولن به عنوان شخصی محافظه کار و میانه رو و در عین حال مذهبی محسوب می شود. او از ایده حجاب برای زنان حمایت می کند و شاگردان و پیروان خانم او غالبا روسری به سر می کنند.

گولن با تمکن مالی شخصی اقدام به راه اندازی سرویسی برای "خدمت عمومی و آموزشی به همه مردم" از دهه ۷۰ میلادی کرده است که افراد بسیاری برای برای خدمت در این سرویس به تدریج جذب شده اند و در طی سالها با کمک مالی و پشتیبانی خود بنیادی عظیم برای این تشکل فراهم نمودند.

امروزه این مجموعه بسیار بزرگ که به "جنبش گولن" معروف است، با همکاری افراد بسیار زیادی از مسلمانان دنیا - عمدتا ترکیه ای- اداره می شود. گمانه زنی در مورد تعداد افراد حاضر در این بنیاد بزرگ متفاوت است، اما چند صد هزار تا ۴ میلیون نفر به عنوان همکاران این پروژه بزرگ بین المللی ذکر شده است.

افراد همکار در این بنیاد عمدتا دانش آموزان، معلمان، تجار، روزنامه نگاران و افراد تحصیل کرده در زمینه های مختلف هستند. جنبش گولن شامل مدارس، دانشگاه ها، موسسه های حرفه ای و کاری و حتی ایستگاه های رادیویی و تلویزیونی است.

در نگاه جهانی، جنبش گولن بیشتر در امر آموزش فعال است. در سال ۲۰۰۹ مجلمه معروف نیوزویک گزارش داد که افراد جنبش مدارس بسیاری را در نقاط مختلف دنیا اداره می کنند که بیش از دو میلیون دانش آموز را تربیت کرده که بسیاری از آنها از بورس کامل تحصیلی از سوی بنیاد گولن برخوردار بودند.

تعداد مدارس گولن در داخل ترکیه ۳۰۰ مدرسه و در کل دنیا بیش از ۱۰۰۰ مدرسه تخمین زده می شود که در کشورهای مختلف در پنج قاره گسترده شده اند و به صورت منعطف و ارگانیک با موسس مجموعه، فتح الله گولن در ارتباط هستند.

همه مدارس گولن در تمام نقاط دنیا آموزش به زبان انگلیسی دارند و یکی از مشخصه های فارغ التحصیلان این مدارس تسلط کامل به زبان انگلیسی است.

کیفیت آموزشی بالای این مدارس در نقاط دنیا موجب شده نه تنها ترک تبارها و مسلمانان بلکه افراد بومی کشورهای مختلف اعم از مسیحی یا پیروان ادیان دیگر (یا حتی افراد بی اعتقاد به خداوند) نسبت به ثبت نام فرزندان خود در این مدارس اقدام کنند.

در واقع مدارس گولن به صورت غیر مستقیم با بهره گیری از کیفیت آموزشی بالا، به تربیت نسلی پرداخته که تصویری معتدل و دلپذیر از شریعت اسلام دارند.

رابطه فتح الله گولن با جامعه جهانی، غرب و دنیای پیشرفته رابطه بسیار خوبی بوده است که یکی از عوامل مهم در شکل گیری تفکر میانه روی او و راه اندازی مراکز آموزشی این چنین شده است.

سایت گولن در انترنت به بیش از 20 زبان فعالیت دارد.