اهل سنت خراسان شهرستان خواف مولوی رحیمی

در ایام نوروز امسال (1391) فرصتی فراهم شد تا با چند نفری از مدرسین حوزه علمیه دارالعلوم اسلامی خلیل آبادخواف (مولوی هارون رحیمی، مولوی ضیاءالحق فرقانی و غلام نبی شهیدی همراه خانواده هایمان) گشت و گذاری از برخی شهرهای جنوب سرزمین ایران اسلامی داشته باشیم و گوشه ای از افتخارات پر عظمت گذشته اهل سنت را در ایران اسلامی از نزدیک مشاهده کنیم.

این افتخارات اگر چه در تمام زمینه ها وجود دارد ولی در مساجد باقی مانده بهتر و بیشتر خود را نشان می دهد، از این رو شما را نیز به دیدن برخی از این مساجد که ما در این سفر دیدیم و در بسیاری از آن ها نماز گذاردیم دعوت می کنیم و بیشتر مطالب راجع به آن ها برگرفته از ویکی پیدیا دانشنامه آزاد است.

آنچه ما مشاهده نمودیم در حال حاضر از این مساجد اغلب برای مقاصد توریستی و عکس گرفتن استفاده می شد و از برگزاری نمازهای جماعت باشکوه در آن ها خبری نبود.

ما در این سفر به ترتیب از شهرهای فردوس ، دیهوک، کرمان، حاجی آباد هرمزگان، بندرعباس، بندر خمیر، بندر لنگه، پارسیان، فیروزآباد، شیراز، یزد، طبس، و مجددا شهر فردوس، بشرویه، بجستان، فیض آباد مرکز مه ولات دیدن نمودیم. شهرهای با صفای اصفهان ، مشهد، نیشابور و تایباد را هم قبلا دیده بودم.

1- کرمان

مسجد جامع کرمان

مسجد جامع کرمان یا مسجد جامع مظفری از بناهای قرن هشتم هجری است که به یاری پادشاهان آل مظفر که اهل سنت بوده اند ساخته شده است.

این مسجد در خیابان شریعتی و میدان مشتاق قرار دارد. تاریخ بنا در کتیبه سر در اصلی ۷۵۰ هجری قمری ذکر شده است و مربوط به سال750هجری قمری است."پوپ" باستان شناس معروف این مسجد را از مفاخر معماری اسلامی،ایرانی وزمینه بالندگی این سرزمین می داند.

از جمله مساجد چهار ایوانی است که دارای سردر رفیع صحن ایوان و شبستان است این مسجد در دوران حکومت امیر مبارزالدین محمد مظفر سر سلسله آل مظفر بنا گردیده است. تاریخ بنا در کتیبه سر در اصلی ۷۵۰ هجری قمری ذکر شده است

آل مظفر پادشاهان دیدندار و از خطه دیندار خواف بودند که به عظمت و پادشاهی رسیده اند. حافظ شیرازی از افتخارات دوره حکومت آنان بوده و با آن ها حشر و نشر داشته و آنان را مدح گفته و نامشان را در دیوان خود جاودانه نموده است.

مسجد ملک کرمان

مسجد ملک یا مسجد امام، از بناهای دوران سلجوقی است که همه اهل سنت بوده اند.

این مسجد گنبد آجری و تزئینات آجر کاری زیبایی دارد. در قرن پنجم و در زمان تورانشاه سلجوقی ساخته شده‌است و متعلق به سال477 هجری قمری است و قریب به 950 سال قدمت دارد. این مسجد در بافت قدیم شهر کرمان در میان خیابان امام خمینی، در بخش جنوبی ناحیه تاریخی بازار کرمان است.

مسجد ملک، ازنوع مساجد چهار ایوانی و یکی از بزرگ‌ترین مسجدهای کرمان است. سابقه تاریخی این بنا به قرن پنجم هجری (عصر سلجوقی) می‌رسد. بنای این مسجد را ملک توران‌شاه  سلجوقی ساخته است.

این مسجد 9191 مترمربع مساحت و 101مترطول و 91 متر عرض دارد و از جمله مساجد جهارایوانی به شمار می رود. برج سلجوقی نیز در همین محدوده واقع شده است که در ضلع شمال شرقی مسجد ملک کرمان قرار گرفته است.

 2- بندر عباس

مسجد جامع دلگشا بندر عباس

مسجد جامع دلگشا ، از قدیمی‌ترین مساجد اهل سنت در شهر بندرعباس است که همین اکنون هم اهل سنت در آن نماز جمعه خود را اقامه می نمایند.

این بنا از آثار قرن دوازده و سیزده هجری قمری محسوب می‌گردد و توسط شخصی به نام <زین‌العابدین ابوالقاسم اوزی> ساخته شد.

این بنا شامل شبستان دو قسمت قدیمی الحاقی است. بخش قدیمی دارای ستونهای متعدد با سر ستون‌های گچبری است. عملیات بازسازی مسجد جامع دلگشا در سال ۱۳۸۴ آغاز شد و در سال ۱۳۸۷ به اتمام رسید. این بنا به شماره ۱۵۹۹ به ثبت آثار ملی ایران رسیده‌است.

3- شیراز

مسجد جامع عتیق شیراز

مسجد جامع عتیق کهن­ترین و نخستین مسجد شیراز است که به آن مسجد جمعه، مسجد الاقصی، مسجد آدینه و مسجد جامع هم می­گویند. این مسجد یکی از عجیب‌ترین مساجد است . که بنای زیرین آنرا متعلق به قبل از اسلام می دانند.

این مسجد در دوره بیست ساله سلطنت عمرو لیث صفاری که اهل سنت بوده است ، در سال ۲۸۱هـ .ق ساخته شده است. در طی هزار سال اخیر این مسجد چندین بار، از جمله در زمان اتابکان، در زمان سلطان ابراهیم میرزا پسر شاهرخ گورکانی، در دوره صفویه و در سال ۱۳۱۵ توسط عده‌­ای از مردم و با همکاری اداره باستان‌شناسی تعمیر و بازسازی شده است. مسجد جامع عتیق هم اکنون به عنوان مسجدی تاریخی و آباد مطرح است.

4- اصفهان

مسجد جامع اصفهان

مسجد جمعه یا مسجد جامع اصفهان از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه اهل سنت ایران است. کاوشهای باستانشناسی نشان از آن دارد که احتمالا این مسجد پیش از تسلط اعراب بر این شهر، مرکز مذهبی مهم شهر بوده و بصورت یکی از آتشکده‌های شهر اصفهان کاربری داشته‌است. کشف یک پا ستون، با تزیینات دوره ساسانیان، در منطقه شمالی مسجد، وجود بنایی قبل از اسلام را تایید می‌کند.

درباره تاریخچه تغییر و تحولات مسجد اختلاف نظرهایی وجود دارد ولی به نظر می‌آید ساخت مسجد جامع به قرون اولیه هجری و در زمان عباسیان بوده که در قرن سوم هجری محراب آن تخریب و جهت قبله آن اصلاح شده‌است.
در بخشی از نوشته های زیبای این مسجد هنوز نام مبارک خلفای راشدین موجود و قابل مشاهده است.

5- یزد

مسجد جامع یزد

این مسجد یکی از زیباترین مساجد اهل سنت از دورهٔ پادشاهان اهل سنت تیموری است که از نظر کاشی‌کاری، سَردَر رفیع، منارهها و کتیبهٔ آن در عداد زیباترین شاهکارهای معماری قرن نهم هجری قمری می‌باشد. گرچه ساختمان اصلی مسجد را به قبل از دورة تیموری نسبت می‌دهند ولی ساختمان فعلی بر طبق کتیبه‌های موجود نشان می‌دهد که در دورهٔ تیموری بنا گردیده‌است.

کتیبه‌های مسجد یکی به خطّ کوفی آجری و دیگری به خطّ ثلث سفید بر روی کاشی لاجوردی است. در متن کتیبة سَردَرْ، نام شاهرخ تیموری و سلطان جهانشاه و تاریخ ۸۶۱ هجری قمری خوانده می‌شود. بنای کنونی مسجد با وسعتی حدود ۱۰٬۰۰۰ مترمربّع مشتمل بر سَردَر ورودی و جلوخان، صحن وسیع، رواقهای جانبی صحن، ایوان، گنبدخانه و شبستانهای طرفین آن، شبستان بزرگ ستوندار، کتابخانه، تزیینات غنیّ و زیبا و کتیبه‌ها و سنگ نوشته‌های تاریخی و غیر تاریخی است.

یک مسألهٔ مهم ایجاد روشنایی غیر مستقیم به وسیلهٔ انعکاس نور از گچ سفید گنبد و دیوارهاست. همچنین تزیینات داخل و خارج گنبد، نمای خارجی- داخلی ایوان اصلی و محراب زیبای آن که از قسمت‌های مهمّ مسجد به شمار می‌رود، بی‌نهایت ارزنده و جالب است

6- فردوس (تون قدیم)

مسجد جامع تون

مسجد جامع تون، که امروزه بیشتر مسجد جامع قدیم نامیده می‌شود، از جمله نقاط دیدنی شهر فردوس می‌باشد که در محوطهٔ باستانی تون در جنوب غربی این شهر قرار دارد.

مسجد جامع تون متعلق به دوره سلجوقیان اهل سنت بوده‌است و نخستین باری که از آن در کتب تاریخی یاد شده، در احسن‌التقاسم مقدسی متعلق به نیمهٔ دوم سده چهارم هجری است.

معماری و تزئینات آجرنمای ایوان غربی این بنا مربوط به قرن پنجم و ششم هجری قمری و دوره سلجوقی است.
ایوان این مسجد ۱۶ متر ارتفاع دارد و پوشش آن طاق و تویزه است که ویژگی سبک معماری خراسانی است.

در یکی از تابلوهای داخل مسجد نوشته شده بود که نام خلفای راشدین در نوشته های تزیینی این مسجد موجود بوده که با روکشی از گچ که تازه انجام شده قابل دید نیست. 

7- مشهد

مسجد گوهرشاد

مسجد گوهرشاد، در جنوب آرامگاه حضرت علی بن موسی (رضا) در شهر مشهد ساخته شده‌است. این مسجد در سال ۸۲۱ ه.ق به دستور گوهرشادآغا همسر شاهرخ از پادشاهان اهل سنت تیموری بنا شده‌است. به دلیل ظرافت و زیبایی کاشی‌کاری و خط و اسلوب معماری مسجد گوهرشاد، این مسجد از نفیس‌ترین شاهکارهای معماری ایرانی در دوره تیموری به شمار می‌رود. اسم گوهرشاد در دو محل با کاشی معرق نگاشته شده‌است: یکی در قسمت بالای در نقره‌ای که به دارالسیاده می‌رود و دیگری بر کتیبه ایوان مقصوره که به خط زیبای شاهزاده بایسنقر می‌باشد. در قسمت وسط نیز کتیبه‌ای به نام محمد رضا امامی وجود دارد. شیوه معماری این مسجد به سبک معماری مساجد چهار ایوانی ایران است و در طی سال‌ها گنبد آن چهار بار مورد مرمت قرار گرفته‌است.

سبک معماری این بنا به شیوه آذری و نام معمار آن استاد قوام‌الدین شیرازی ذکر گردیده است که مدرسه غیاثیه خرگرد خواف را نیز او ساخته و آرامگاه یادبود  وی به تازگی در روستای خردگرد از طرف میراث فرهنگی ساخته شده است.

8- نیشابور

مسجد جامع نیشابور

مسجد جامع نیشابور یکی از مساجد قدیمی و مهم خراسان در شهر نیشابور است. این مسجد یکی از بناهای با ارزش دوره اهل سنت تیموری است که به سال ۸۹۹ هجری/۱۴۹۳ میلادی توسط پهلوان علی کرخی فرزند بایزید کرخی ساخته شده و اکنون محل برگزاری نماز جمعه نیشابور است.

این مسجد چهار ایوانی دارای ۳ مدخل و بدون مناره و گنبد است که در سمت شمال، شرق و غرب مسجد قرار دارند و مسجد را به محلات قدیمی شهر ارتباط می دهند .  مسجد جامع در حال حاضر در مرکز شهر نیشابور و ضلع غربی چهارراه انقلاب در راستای خیابان امام خمینی (نیشابور) واقع شده است.

9-