اهل سنت خراسان شهرستان خواف مولوی رحیمی

در فقه المیسر که کتاب مهم و درسی حوزه های علمیه اهل سنت در فقه احناف است و باید در خانه هر مسلمان حنفی مذهب وجود داشته باشد، مولانا شفیق الرحمان ندوی نوشته است که: «جماعت زنان به تنهایی مکروه است» ولی علامه عبدالحی لکهنوی که از بزرگترین علمای حنفی مذهب هندوستان و محشی کتاب مهم هدایه علامه مرغینانی است، کتاب مستقلی در این موضوع به نام «تُحفَةُ النُّبَلاَء فِي جَمَاعَةِ النِّسَا» نوشته و با دلائل متقن جماعت زنان را به تنهایی جائز دانسته است.

مطلب زیر را نیز بزرگترین عالم حنفی مذهب استان گلستان «عبدالرحمان آخوند تنگلی» مدیر حوزه علمیه عرفانیه استان گلستان در جواز جماعت زنان و امامت آن ها نوشته است. این مطلب را با ترجمه و مقدمه محمود تنگلی می خوانیم. (محمد عیسی رحیمی)

مسأله زن در عصر کنونی از جمله مسائلی است که از سوی هر گروهی با هدف خاصی پای به میان کشیده میشود.

از سویی نظامهای الحادی و اسلام ستیزان میخواهند به تصور خود، زن مسلمان را از چنگال دیو شریعت اسلام رهانیده و این سرچشمه الهی را بخشکانند. آنان به گمان خود میخواهند کرامت از دست رفته زن مسلمان را باز پس گرفته و روح حاکمیت، مساوات و برخورداری از کلیه حقوق شهروندی را در کالبد بیجان زنان دمیده، نسیم روح افزای آزادی و آزادگی را در شخصیت آنان متبلور سازند.

و از سویی گروه متشددین و متحجرین جامعه میخواهند زن را به عنوان یک راز واجب الاستتار در خانه محبوس کرده و هر گونه ارتباط با اجتماع و جامعه را از وی سلب نمایند. اینها میخواهند همه چیز بر مردم حرام باشد. راحتترین سخنی که از زبان و قلم آنان خارج میشود کلمه حرام است بدون توجه به اینکه این کلمه تا چه اندازه خطرناک است و بدون اینکه دلائل کافی و شافی از اصول و نصوص شریعت و قواعد آن به عنوان سند عرضه دارند.

اینجاست که بر همه آحاد جامعه اسلامی ما لازم است جایگاه زن را در اسلام بشناسند و از مصدر وظایف و حقوق زن در اسلام آگاهی یافته از حق حاکمیت و حق شهروندی که اسلام برای آنان قائل شده است مطلع گردند.

با اطلاع کافی از آزادیهایی که اسلام در مورد مسائل مختلف به آنان قائل می شود از جمله مسائل عبادی، سیاسی، اجتماعی، فعالیت در زمینه های علمی و فرهنگی، مشارکت در مناسبتها و مراسم عروسی، مشارکت در حرفه و صنعت و مهارت، شخصیت واقعی و والای این قشر دلسوز را پیدا کرده و در راه اصلاح خود و جامعه بر آییم.

از خداوند منان میخواهیم همه مسلمین را در سایه الطاف لایزال خود محفوظ داشته و توفیق خدمت به اسلام و مسلمین را عنایت فرماید. حوزه علميه عرفانيه عرفان آباد ـ محمود تنگلی/ مرداد 87

امامت زنان برای زنان جائز است

حاج عبدالرحمان آخوند تنگلی
مدیر حوزه علمیه عرفانیه استان گلستان

برگزاری نماز جماعت برای زنان امریست مشروع و پسندیده. شیخ سید سابق در بیان استحباب امامت زن برای جماعت زنان میفرماید: فَقَد کَانَت عَائِشَةُ رَضِیَ اللهُ عَنهَا تَؤُمُّ النِّسَاءَ وَ تَقِفُ مَعَهُنَّ فِی الصَّفِّ وَ کَانَت اُمُّ سَلَمَةَ تَفعَلُهُ وَ جَعَلَ رَسُولُ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ سَلَّمَ لاُمِّ وَرَقَةَ مُؤَذِّناً لَهَا وَ اَمَرَهَا اَن تَؤُمَّ اَهلَ دَارِهَا فِی الفَرَائِضِ.

یعنی ام المؤمنین حضرت عائشه رضی الله عنها، در وسط صف اول زنان می ایستاد و برای آنان امامت میکرد. ام المؤمنین حضرت ام سلمه رضی الله عنها نیز اینکار را انجام میداد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم با انتخاب ام ورقه رضی الله عنها به عنوان مؤذن، از ایشان خواست تا در نمازهای پنجگانه برای زنان محله خود امامت نماید.

شیخ احمد شرباصی در کتاب خود یسئلونک فی الدین و الحیاة چنین مینویسد: یَجُوزُ لِلمَرأَةِ أن تَکُونَ اِمَاماً فِی الصَّلاةِ، اِذَا کَانَ مَن یُصَلِّی خَلفَهَا نِسَاء وَ تَقِفُ المَرأةُ الَّتِی تَؤُمُّهُنَّ فِی وَسَطِهِنَّ.

فَقَد رَوَت رَیطَةُ الحَنَفِیَّة قَالَت:اَمَّتنَا عَائِشَةُ فَقَامَت بَینَنَا فِی الصَّلاَةِ المَکتُوبَةِ وَ المَقصُودُ بِالصَّلاَةِ المَکتُوبَةِ، الصَّلاَةُ المَفرُوضَةُ وَ المَقصُودُ بِعَائِشَةَ هُوَ اُمُّ المُؤمِنِینَ زَوجَةُ رَسُولِ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ سَلَّمَ وَ هِیَ لاَتَفعَلُ ذَلِکَ اِلاَّ بِاِرشَادٍ مِنَ النَّبِیِّ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ سَلَّمَ

وَ کَذَلِکَ قَالَ عَطَاء: کَانَت عَائِشَةُ تَؤُمُّ النِّسَاءَ وَ تَقُومُ مَعَهُنَّ فِی الصَّفِّ وَ کَذَلِکَ رُوِیَ عَنِ النَّخَعِیِّ اَنَّ عَائِشَةَ رَضِیَ اللهُ عَنهَا کَانَت تَؤُمُّ النِّسَاءَ فِی شَهرِ رَمَضَانَ فَتَقُومُ وَسَطَاً

وَ قَالَت حُجَیرَة: اَمَّتنَا اُمُّ سَلَمَةَ زَوجَةُ النَّبِیِّ فِی صَلاَةِ العَصرِ فَقَامَت بَینَنَا

وَ قَد وَرَدَ فِی السُّنَّةِ النَّبَوِیَّةِ اَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ سَلَّمَ اَذِنَ لاُمِّ وَرَقَةَ اَن یُؤَذِّنَ لَهَا وَ یُقَامَ وَ تَؤُمَّ نِسَائَهَا

وَ قَد قَالَ فَرِیقٌ مِنَ الفُقَهَاءِ اِنَّ صَلاَةَ الجَمَاعَةِ مُستَحَبَّةٌ لِلنِّسَاءِ المُجتَمِعَاتِ المُنفَرِدَاتِ عَنِ الرِّجَالِ.

یعنی زن میتواند امامت جماعت را بر عهده گیرد هرگاه امامت وی فقط بر جماعت زنان باشد زیرا نقل است که حضرت عائشه رضی الله عنها در نمازهای یومیه بر جماعت زنان امامت میکرد و در وسط صف اول آنان قرار میگرفت. منظور از حضرت عائشه، ام المؤمنین همسر گرامی پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم است به طور قطع، و عایشه رض چنین عملی را بدون ارشادات و راهنمایی و نیز هماهنگی حضرت رسول انجام نمی داده است.

همچنین حضرت عطاء رحمة الله عليه میفرماید: حضرت عائشه رضی الله عنها برای زنان امامت میکرد و در وسط صف اول می ایستاد و همچنین امام نخعی رحمة الله عليه روایت میکند حضرت عائشه رضی الله عنها در ماه مبارک رمضان برای زنان امامت میکرد و در وسط صف آنان می ایستاد.

حضرت حجیرة رضی الله عنها هم می فرماید: ام المؤمنین ام سلمه رضی الله عنها در نماز عصر بر ما امامت کرد و در بین ما ایستاد.

در احادیث نبوی نیز آمده است پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم به ام ورقة رضی الله عنها مسئولیت اذان و اقامه را سپرده و امامت جماعت بر زنان محله وی را بر عهده ایشان گذاشته است به همین علت، برخی از فقهاء معتقدند جماعت زنان هر گاه جدا و مجزا از مردان باشد مستحب است.

تُحفَةُ النُّبَلاَء فِي جَمَاعَةِ النِّسَاء از علامه لکهنوی

حضرت علامه امام عبد الحی لکنوی میفرماید:

اَی کَمَا یُکرَهُ جَمَاعَةُ النِّسَاءِ وَحدَهِنَّ سَوَاءً کَانَ فِی الفَرضِ اَوِ النَّفلِ وَ عَلَّلُوهُ بَاَنَّهَا لاَیَخلُو عَن ارتِکَابِ مَمنُوعٍ وَ هُوَ قِیَامُ الاِمَامِ وَسَطَ الصَّفِّ وَ لاَیَخفَی ضَعفُهُ بَل ضَعفُ جَمِیعِ مَا وَجَّهُوا بِهِ الکَرَاهَةَ کَمَا حَقَّقنَا فِی «تُحفَةُ النُّبَلاَء فِي جَمَاعَةِ النِّسَاء» أَلَّفنَاهَا فِی مَسئَلَةِ جَمَاعَةِ النِّسَاءِ وَ ذَکَرنَا هُنَاکَ اَنَّ الحَقَّ عَدَمُ الکَرَاهَةِ کَیفَ وَ لَقَد اَمَّت بِهِنَّ اُمُّ سَلَمَةَ وَ عَائِشَةُ فِی التَّرَاوِیحِ وَ فِی الفَرضِ کَمَا اَخرَجَهُ ابنُ اَبِی شَیبَةَ وَ غَیرُهُ وَ اَمَّت اُمُّ وَرَقَةَ فِی عَهدِ النَّبِیِّ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ سَلَّمَ بِاَمرِهِ کَمَا اَخرَجَ اَبُو دَاوُدَ.

یعنی برخی از فقهاء معتقدند جماعت زنان مطلقاً چه در نمازهای فرض و چه در نمازهای نافله مکروه است زیرا در هر صورت امام باید در وسط صف اول قرار گیرد که این خود علت کراهیت است.

امام عبدالحی در ادامه میفرماید: این استدلال و هر استدلالی که در باب کراهیت جماعت زنان گفته می شود بسیار ضعیف است همانگونه که بنده در کتاب خودم «تحفة النبلاء فی جماعة النساء» به طور تفصیل بیان کرده ام آنجا ذکر کرده ام که حقیقت امر عدم کراهیت است. چگونه میتوان مکروه گفت در حالیکه ام المؤمنین حضرت ام سلمة و حضرت عائشة رضی الله عنهما در نمازهای فرض و نافله و تراویح جماعت میکردند و امامت جماعت زنان را بر عهده می گرفتند و نیز ام ورقة رضی الله عنها به دستور پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم امامت جماعت زنان محله خود را بر عهده گرفتند پس نباید در این مسئله جسارت بیش از حد به خرج داده و پا را از حد خود فراتر بگذاریم و قائل به کراهیت جماعت زنان باشیم.

رد بر فقهائی که جماعت زنان را مکروه می شمارند

اگر چه فقهائی نیز وجود دارند که جماعت زنان را مکروه می شمارند اما ما میتوانیم اقوال آنانرا بررسی کرده و به نقد بپردازيم و بگوييم علت کراهیت جماعت زنان بنا به اقوال برخی از فقهاء از این دو مورد خارج نیست: يا امام جلو صفوف قرار میگیرد که این مستلزم کشف عورت است و يا وسط صف اول قرار میگیرد که این خود خللی است که بر جماعت آنان وارد میشود.

اگر علت کراهیت مورد اول باشد میتوانیم مانع کشف عورت امام باشیم بدینگونه که خانم امام لباس پهن و بزرگی از فرق سر تا نوک انگشتان پای خود بپوشد در اینصورت هیچگونه کشف عورتی صورت نمیگیرد و علت کراهیت نیز از بین میرود.

اما اگر علت کراهیت مورد دوم باشد ما نمیتوانیم به طور مطلق قائل به کراهیت این امر باشیم خصوصا در باب نماز جنازه و امامت آنها بر نماز میت و قوف آنها در میان صف اول مسلم و قطعی است.

پس بدون قید و شرط و به طور مطلق نمیتوانیم بگوئیم ایستادن در وسط صف اول مکروه است زیرا مواردی وجود دارد که وقوف در وسط صف اول را بعضی از مجتهدین و فقهاء برای مردان نیز ثابت کرده اند.

از آن جمله علامه علی ابن ابی بکر مرغینانی در مورد شخصی که به دو نفر امامت میکند میفرماید: وَ اِن اَمَّ اثنَین تَقَدَّمَ عَلَیهِمَا وَ عَن اَبِی یُوسُفَ رَحِمَهُ اللهُ عَلَیهِ یَتَوَسَّطُهُمَا وَ نُقِلَ ذَلِکَ عَن عَبدِاللهِ بنِ مَسعُودٍ وَ هُوَ مَا رُوِیَ اَنَّ ابنَ مَسعُودٍ صَلَّی بِعَلقَمَةَ وَ الاَسوَدَ فَقَامَ وَسَطَهُمَا.

یعنی هرگاه شخصی به دو نفر امامت کند امام جلوی آن دو نفر باید بایستد اما امام ابی یوسف رحمه الله بر این نظر است که امام باید در وسط آن دو قرار گیرد. این همان روایتی است که از ابن مسعود روایت شده است ابن مسعود رضی الله عنه برای علقمه و اسود رضی الله عنهما امامت کرده و در وسط این دو قرار گرفته است و نیز حدیث حضرت ام سلمه و حضرت عائشه رضی الله عنهما نظریه دوم را نقض میکند زیرا اینکار به سفارش و دستور آن حضرت صورت گرفته است.

امام عبد الحی اللکنوی می فرماید: اَیضًا مَخدُوشٌ بِاَنَّ الثَّابِتَ بِالمُوَاظَبَةِ اِنَّمَا هُوَ التَّقَدُّمُ فِی حَقِّ الرِّجَالِ لاَ فِی حَقِّ النِّسَاءِ. یعنی به غیر از این موارد میتوان ایراد دیگری به نظریه دوم متوجه ساخت و آن این است که قرار گرفتن در جلوی صف اول میتواند مختص مردان باشد نه برای زنان، در اینصورت هیچگونه خللی نیز متوجه جماعت زنان وارد نمیشود.

نتیجه

امامت زنان در نماز جنازه صحیح است. فقهاء در این مورد چنین میفرمایند:

وَ کَذلِکَ المَرأَةُ اِذَا اَمَّت رَجُلاً جَازَت الصَّلاَةُ اِنتَهَی کَذَا فِی البَحرِ. فِی القُنیَةِ اَمَّتِ المَرأةُ فِی صَلاَةِ الجَنَازَةِ لاَتُعَادُ. فِی شَرحِ المُنیَةِ لَو صَلَّی النِّسَاءُ وَحدَهُنَّ عَلَی الجَنَازَةِ جَازَت وَ تَسقُطُ بِهِ الفَرضُ. وَ یُستَحَبُّ اَن یُصَلِّینَ الجَنَازَةَ مُنفَرِدَات وَ یَجُوزُ جَمَاعَتُهُنَّ یَعنِی یُشتَرَطُ اَن تَقِفَ اِمَامُهُنَّ فِی وَسَطِهِنَّ فِی الصَّفِّ الاَوَّلِ کَذَا فِی الیَنَابِیعِ.

یعنی هرگاه زنی در نماز جنازه برای مردان امامت کند آن نماز صحیح خواهد بود همچنین در قنیه چنین میآورد هرگاه زنی در نماز جنازه امامت کند اعاده آن نماز لازم نیست. در شرح المنیه نیز این عبارات آمده است: هرگاه زنان به تنهایی برای میت جماعت تشکیل داده و نماز بخوانند نماز آنها صحیح بوده و اعاده آن لازم نخواهد بود. مستحب این است که زنان به تنهایی نماز جناره خوانده و تشکیل جماعت توسط آنان جائز است به شرطیکه امام آنها در وسط صف اول قرار گیرد.

کوتاه سخن اینکه هرگاه امامت زن بر مردان در نماز جنازه صحیح باشد پس امامت آنها بر جماعت زنان بدون شک صحیح و جایز خواهد بود.