خواجه نظام الملک توسی ، وزیر ملکشاه سلجوقی، در دوران وزارت خود نظامیه های زیادی در هرات ، بغداد ، توس ، نیشابور ، خرگرد خواف ساخته است. در این مدارس که در حکم دانشگاه های امروزی بوده علوم عالی تدریس می‏‎شده است. هریک از این دانشگاه‌ها، موقوفات ، معلم ، رئیس ، معید، خطیب ، دارالکتب ، عمال ، ظابطین و تشکیلات منظمی داشتند. محصلین و طلاب دارای وظیفه و مستمری بوده معیدها از بین علما و دانشمندان انتخاب می‏‌شدند.

آندره گدار فرانسوی از نظامیه خرگرد دیدار نموده و در مورد آن می گوید: بنای مزبور قدیمی ترین مدرسه بزرگ چهار ایوانی در ایران است که الگویی برای چهار ایوانی شدن مسجد جامع اصفهان و پس از آن مسجد اردستان در قرن هشتم (هـ-ق) گردیده است. در زوایای ساختمان اماکن مسکونی و دفاتر اداری وجود داشته است .

تأسیس این مدرسه در خرگرد خواف نشانه‌ی آن است که خواف از نظر علمی و فرهنگی پیشرفته و مورد توجه بوده است، برخی گویند: چون خواجه نظام الملک از اشاعه‏‌ی مذهب اسماعیلی و افکار حسن صباح در منطقه خواف بیمناک بود تأسیس نظامیه سپر فکری بود در مقابل افکار اسماعیلی در خواف.

تا اوایل صفویه این مدرسه پا برجا بوده و عبد الرحمان جامی شاعر بزرگ قرن نهم (هـ-ق) شاگرد نظامیه خرگرد بوده است . اگر چه عمر مدرسه حدود هزار سال است ولی بعدها به علت بی توجهی و تحت تأثیر عوامل طبیعی رو به افول گذاشته، تا جائی که مخروبه شده‌است. البته کتیبه‌ی مهم این مدرسه را باستان شناسان، به موزه ملی ایران به تهران منتقل کردند.

موزهٔ ملی ایران مجموعه‌ای از گنجینهٔ آثار تاریخی و پیش از تاریخی ایران در شهر تهران قرار دارد. این موزه شامل دو ساختمان مجزا به نام‌های موزهٔ ایران باستان مربوط به آثار دوران پارینه سنگی قدیم تا دوره پیش از اسلام با تاریخ گشایش ۱۳۱۶ و موزهٔ دوران اسلامی مربوط به آثار باستان‌شناسی و هنر دوران اسلامی ایران با تاریخ گشایش ۱۳۷۵ است.موزهٔ ملی ایران مهم‌ترین موزهٔ کشور در خصوص نگهداری، نمایش و پژوهش مجموعه‌های باستان‌شناختی ایران است. گستردگی و تنوع مجموعهٔ اشیا موجود در موزه به گستردگی جغرافیایی کشور و دوران‌های متعدد پیش از تاریخی، تاریخی و اسلامی است که انسان در این سرزمین زیسته و آثاری از خود به جای نهاده‌است. در حال حاضر، موزه ملی به نمایش آثاری پرداخته که بیان‌گر غنای فرهنگ و تمدن، هنر، رشد اقتصادی و دست‌آوردهای فناوری ایرانیان است. موزه ملی ایران با قدمتی حدود هشتاد سال، نه تنها بزرگ‌ترین موزهٔ باستان‌شناسی و تاریخ ایران است، بلکه در فرهنگ موزه‌داری ایران به عنوان موزهٔ مادر محسوب می‌شود.

تاریخ ساخت بنای نظامیه خواف سالهای 475تا 485 (هـ-ق) می باشد. اما آثار باقی‌مانده از این مدرسه که آندره گدار، آن را دیده و در مورد عظمت آن نوشته است در سال 1361 تخریب و در محل این مدرسه در سال 1361 (هـ-ش) مسجدی به نام مسجد نظام الملک ساخته شده است و کتیبه‌های ارزشمند آن به موزه ملی ایران در تهران منتقل شده است.
.