اهل سنت خراسان شهرستان خواف مولوی رحیمی

دین

مسلمانان پس از سال ۱۹۲۹ بیشترین جمعیت کشور آلبانی را تشکیل می‌دهند.

اسلام ۷۰٪

مسیحیت ۳۰٪

آلبانی تنها کشور اروپایی با بیشینه مسلمان می‌باشد. ریشه اسلام در آلبانی به دوره امپراتوری عثمانی باز می‌گردد.

پیشینه اسلام

تغییر دین تا ۷۰ درصد جمعیت آلبانی به اسلام، یکی از میراث‌های حکومت عثمانی بود.

پس از استقلال آلبانی از حکومت عثمانی، این کشور به صورت تنها دولت اسلامی در اروپا ظهور کرد.

توسعه اسلام در مناطق کوهستانی شمال این کشور با مخالفت شدید کاتولیک‌های رومی مواجه شد. اما به تدریج مقاومت مسلمانان کاهش یافت تا جایی که در بعضی مواقع مجبور به تغییر دین خود شدند. در پایان قرن هفدهم کاتولیک‌ها همچنان از نظر تعداد در شمال آلبانی بر مسلمانان فزونی داشتند.

بر اساس قانون اساسی مصوب سال ۱۹۹۸ این کشور هیچ دینی، دین رسمی این کشور نیست و همه ادیان مساوی هستند. با این وجود تمامی مذاهب موجود در این کشور (مسلمانان سنی، بکتاشیه، مسیحیان ارتدکس و کاتولیک رومی) هر یک خواستار درجه بالاتری برای به رسمیت شناخته شدن از سوی دولت این کشور هستند.

دراويش بَکتاشیه، طریقتی که خود را منسوب به حاجی بکتاش ولی زاهد خراسانی می دانند. ولی این دقیقا به معنی ایجاد این مذهب به دست وی نیست. بسیاری پیدایش این مذهب را به دست فردی به نام بالم سلطان می دانند.

این طریقه از آناتولی شروع شد و بر اثر برخورداری از حمایت رسمی دولت عثمانی و در پی کشورگشایی‌های آن، به شبه جزیره بالکان و از آنجا به آلبانی راه یافت و بعدها خانقاه‌های بکتاشیه در آنجا ساخته شد. راهیابی این فرقه به شبه جزیره بالکان، در اسلام آوردن ساکنان آنجا سهم عمده‌ای داشت. امروزه بکتاشیه علاوه بر آلبانی و به طور محدود در ترکیه، در میان مردم سوریه، مصر، ترکهای مقیم اروپا و نیز مناطق آلبانیایی نشین و مسلمان مقدونیه و کوزوو رواج دارد.

عقاید بكتاشيه

دراويش بكتاشيه اگر چه خود را اهل سنت مي‌دانند ولي عقايدي از شيعيان و مسيحيان نيز در ميان آنان رواج دارد كه از آن جمله مي‌توان به خودداری از نوشیدن آب در دهه اول محرم، اعتراف کردن به گناهان نزد بابا (شیخ) پس از محرم، بزرگداشت نوروز اشاره كرد.

اخلاق از نظر بکتاشیه در این جمله خلاصه می‌شود:

• دستت را بی آزار، زبانت را رازدار و کمرت را استوار نگه دار.

در سال 789 قمري ترکان عثمانی برای اولین بار آلبانی را تصرف کردند، در سده 9 ق سلطان مراد دوم و سپس سلطان محمد فاتح، 2 تن از سلاطین مقتدر عثمانی، تقریباً تمامی شبه جزیرة بالکان را به تصرف خود درآوردند و آنگاه به سوی مجارستان هجوم بردند تا راهی به اروپای مرکزی بیابند.

عثمانیها از البانی به عنوان پایگاهی برای حمله به ایتالیا استفاده کردند و اولین پایگاه نظامی خود در این سرزمین را در 818 ق برپا داشتند .

در مقابله با عثماني اسکندربیگ، توانست اقوام البانیایی را متحد سازد.  امپراتوری عثمانی در این دوره به سبب حملة تیمور به آسیای صغیر دچار ضعف شده و توانایی لازم برای ادارة سرزمینهای زیر تصرف خود را از دست داده بود .اسكندر بيگ توانست قسمتهای پهناوری از ناحیة کوهستانی آلبانی را مدت 20 سال نگه دارد.

  اسکندربیگ در 873ق/1468م پس از یک بیماری ناگهانی درگذشت .

پس از مرگ اسکندربیگ، سرزمین آلبانی بار دیگر به دست ترکان عثمانی افتاد و تا حدود 1912م مانع از ایجاد حکومتی مستقل در آلبانی شد .

آلبانیاییها در سدة 11ق/17م در بقای امپراتوری عثمانی نقشی تعیین کننده ایفا کردند و حتی برخی از ایشان در دربار عثمانی وزیر اعظم شدند .

در ژانویة 1878م نیروهای صرب به منطقة کوزووا، مونته نگرو و اشکودر حمله آوردند. بر اثر کشتار حاصل از این هجوم، دهها هزار نفر از مسلمانان آلبانی کشور خود را ترک گفتند. در این هنگام، یونان نیز از فرصت استفاده کرد و به ولایت یانینا حمله برد .

استقلال آلبانی پس از آغاز اولین جنگ بالکان (1912م) اعلام شد و اسماعیل کمال‎بیک به حکومت رسید، هرچند حکومت کمال نیز دیری نپایید . بخش شمالی آلبانی تا پایان جنگ جهانی اول در تصرف برخی قدرتهای متوسط اروپایی و بخش جنوبی در تصرف ایتالیاییها باقی ماند . با چشم‎پوشی اجباری ایتالیا از آلبانی در 1919 و خروج نیروهایش از این کشور در 1920م، آلبانی با توجه به مرزهای 1913م، استقلال خود را بازیافت.

دولت انگلستان به طمع دستیابی به منابع عظیم نفت آلبانی، عضویت این کشور در جامعة ملل را موکول به اجازة حفاری شرکت نفت ایران و انگلیس در آلبانی کرد. این امر مورد پذیرش قرار گرفت و دولت آلبانی در 1920م با پشتیبانی انگلستان در جامعة ملل پذیرفته شد . 

 در سال 1939م  نیروهای ایتالیا آلباني را اشغال نمودند و ژوگو  پادشاه آلباني و هوادارانش به یونان گریختند.

جنبشهای آزادی بخش آلبانی از 1943م در برابر نیروهای اشغالگر ایتالیا و سپس در مقابل آلمان هیتلری شکل تازه‎ای گرفتند  که از میان آنها «جبهة آزادی بخش ملی» که در 1941م تشکیل یافته بود به عنوان نیروی سرنوشت ساز مطرح شد .

پس از خروج واحدهای ارتش آلمان در 1944م، انور خوجه (که از 1944 تا 1954م نخست وزیر آلبانی بود) پس از شکست مخالفان خود، در 1946م با اعلام الغای پادشاهی ژوگو، آلبانی را به عنوان یک «جمهوری دموکراتیک خلق» اعلاک کرد و دست به اصلاحات اجتماعی و ارضی زد . از این زمان آلبانی از کمکهای اقتصادی اتحاد شوروی برخوردار شد.

در سال  1967م،حکومت آلبانی، به تبعیت از انقلاب فرهنگی چین، تمامی مساجد و کلیساها را بست .

خصوصیات جمعیتی: حدود 98 ٪ از جمعیت کشور را آلبانیاییها تشکیل می‎دهند. اقلیتها عبارتند از یونانیها، مقدونیها و اهالی مونته نِگرو که عمدتاً در نواحی مرزی سکونت دارند.

مذهب: اتحاد ملی در آلبانی پیوسته در طول زمان مانع از برخوردهای ناشی از اختلافات مذهبی بوده است.      از این‎رو اسلام و مسیحیت سالها در کنار یکدیگر در میان مردم رواج داشته است. با وجود کمبود اطلاعات می‎توان گفت، انتشار اسلام در آلبانی بدون هیچگونه تحمیل خارجی صورت گرفته و به تدریج، زیاد و از سوی مردم پذیرفته شده است.

ترکان عثمانی در دورة استیلای خود، بسیاری از مردم سرزمینهای آسیایی را به بالکان انتقال دادند ، ازجمله در زمان مقاومت اسکندربیگ گروههای ترکمن که از آسیای صغیر آمده بودند در بخشهایی از آلبانی استقرار یافتند، که ضمن اختلاط با جمعیت آلبانیایی، پایة اولیه جمعیت مسلمان این کشور را بنا نهادند . از سوی دیگر بَکتاشیها که ظاهراً همراه سپاه سلطان مراد دوم و سلطان بایزید برای تبلیغ اسلام در میان ترکان ساکن این کشور و نیز آلبانیاییها به این سرزمین رفته بودند، در گسترش اسلام در آلبانی بی‎تأثیر نبوده‎اند .

در سده 9 ق ابتدا بزرگان آلبانی به اسلام روی آوردند، اما توده‎های مردم همچنان ارتدکس یونانی باقی ماندند . به نظر می‎رسد، پذیرش اسلام در آغاز بیشتر در شهرهای بزرگ صورت گرفته باشد.

از 1967م دولت آلبانی رسماً خود را دولتی غیرمذهبی اعلام کرد. در همین سال تمامی مسجدها و کلیساها بسته شد و هرگونه فعالیت علنی مذهبی موقوف گردید. براساس حدسیات، در آن زمان در آلبانی 1/2 میلیون نفر مسلمان، 000‘200 نفر مسیحی ارتدکس و 000‘100 نفر کاتولیک زندگی می‎کردند.

به طور کلی می‎توان گفت که 69 ٪ از جمعیت آلبانی مسلمان هستند که از آن میان 54 ٪ اهل سنّت و 16% بكتاشيه هستند. مطابق همین حدسیات 20 ٪ از جمعیت، ارتدکس و بقیه کاتولیک رومی هستند ٠ بنابراین آلبانی تنها کشور اروپائی است که اکثریت جمعیت آن مسلمان و غیرمسیحی است.

   آثار تاریخی و هنری: قدیم‎ترین آثار هنری موجود در کشور آلبانی متعلق به هزارة نخست قبل از ميلاد است .

در آثار متعلق به سده‎های میانه، به‎ویژه کلیساهای آلبانی، تأثیر هنر بیزانسی کاملاً مشهود است. این گونه آثار را در نواحی مرکزی و جنوب آلبانی می‎توان یافت.

با نفوذ اسلام در آلبانی در شهرها کاخهایی بنا گردید که آنها را به فارسی «سرای» می‎نامیدند. در این شهرها بازارهایی سرپوشیده نیز به سبک شرقی بنا گردید که نمونة آن بازار سرپوشیدة بزیستن است. مساجد الباشان، اشکودر، تیرانا و دیگر شهرها نمونه‎های بارزی از سبک معماری اسلامی و شرقی در کشور آلبانی به شمار می‎روند.

قدیم‎ترین اثر خطی که در آلبانی برجا مانده متعلق به 876ق/1471م و مربوط به اداب غسل تعمید است. در 963ق/1555م نخستین کتاب به زبان آلبانیایی نوشته شد که «مِشاری» نام دارد و مؤلف آن گئون بوزوکو است.

در سده‎های 10-11 ق آثاری پیرامون زندگی‎نامه و دلاوریهای اسکندربیگ قهرمان پیکار مردم آلبانی با مهاجمان ترک در سده 9 ق به رشتة تحریر کشیده شد.

در سدة 12ق ضمن کاوشهایی در الباشان و دیگر نواحی بعضی نوشته‎های مذهبی به زبان و خط یونانی کشف شد.

منظومه‎هایی نیز از اثار شاعران آلبانی به زبان و خط مردم این سرزمین و در بعضی موارد به خط عربی به دست آمده است که به سده‎های 12-13ق تعلق دارد.

نعیم فراشِری که در سدة 13/19م می‎زیست یکی از شعرای برجسته و از بنیادگذاران ادبیانت معاصر آلبانی بود .

تهيه: محمد عيسي رحيمي