شمس الدین مطهری
طلبه حوزه علمیه احناف خواف

در نماز جمعه امروز 9 دیماه 1390 جناب مولوی جواد عصار ، مدرس حوزه علمیه احناف خواف سخنران قبل از خطبه ها بودند. ایشان با تلاوت حدیث پیامبر اکرم(ص) در مورد وظیفه ما در قبال جسم و ممنوعیت بی احترامی به آن، از دیدگاه قرآن و سنت و فقهای اهل سنت اشاره کردند .

انسان از لحاظی که آفریده ذات اقدس الهی و یکی از مخلوقات خدا، بلکه اشرف مخلوقات او تعالی است ، نسبت به خود ، خانواده و جامعه موظف است تا اموری را انجام دهد . همین نفسی که در اختیار ما قرار گرفته و این کالبد خاکی که به جسم از آن تعبیر می شود از نعمت های الهی است و نسبت به آن مورد بازخواست قرار خواهیم گرفت.

پیامبر اکرم(ص) می فرمایند : «فإن لجسدک علیک حقا و إن لنفسک علیک حقا»؛ همانا جسمت بر تو حقی دارد و نفست نیز بر تو حقی دارد . این حدیث را در مورد حضرت عبدالله بن عمرو(رض) فرمودند که قصد کرده بود شب تا صبح را تهجد بخواند و صبح تا شب را روزه بگیرد. آنحضرت(ص) فرمودند : «ای عبدالله بن عمرو! خبر به ما رسیده که صبح تا شب را روزه می گیری و شب تا صبح را در عبادت مشغولی ، این کار را نکن . جسم و روح تو بر تو حقوقی دارد. در هر ماهی سه روز را روزه نفلی بگیر و خداوند هر عملی را ده برابر پاداش می دهد ، سه روز روزه برابر سی روز می شود، گویا که تمام عمر را روزه گرفتی» . عرض کرد یا رسول الله! من توان بیشتری دارم. پیامبر(ص) فرمودند : پس مانند حضرت داود یک روز روزه بگیر و یک روز را بخور .

ابن بطال در شرح صحیح البخاری می نویسد که این حدیث به این اشاره دارد که انسان باید آنچه خداوند برای راحت بدنی به او عنایت کرده و مشروع می باشد را استفاده کند . این کار باعث می شود که شخص توان بیشتری داشته و خدا را بهتر عبادت کند . همچنین در اینجا اشاره به این دارد که باید حقوق زن و فرزند خویش را نیز رعایت نماید.

علماء می نویسند: مفهوم حدیث مذکور این است که شخص نباید آنقدر پایبند به عبادات و نوافل باشد که دیگر توان هیچ کاری را نداشته باشد، بلکه به حد توان خود عبادت کند. خداوند متعال می فرماید: « و إذا فرغت فانصب و إلی ربک فارغب» عبادات نافله را در اوقات فراغت انجام بده ، یعنی زمانی که از زن و فرزند فارغ شده و حقوقشان را ادا کردی به عبادت مشغول شو. رسول خدا(ص) شبها ضمن خواب و استراحت و ادای حقوق زناشویی به عبادت خدای متعال و خلوت با پروردگار می پرداختند.

«سلمان راست می گوید، اسلام دین سخت گیری های مفرط نیست

آنحضرت(ص) بین حضرت سلمان و حضرت ابودرداء رضی الله عنهما پیوند برادری گذاشتند. حضرت ابودرداء بسیار اهل عبادت بود. روزی حضرت سلمان به خانه ابودرداء رفت و دید خانم ابودرداء بدون توجه به شوهرش لباس بسیار کهنه پوشیده است . گفت: خواهرم! چرا برای شوهرت لباس تمیز نمی پوشی؟ پاسخ داد: ابودرداء هیچ علاقه ای به دنیا ندارد و همیشه در عبادت مشغول است. حضرت سلمان نشسته بود، وقتی غذا آماده شد، ابودرداء گفت: من روزه دارم و شما بخورید. سلمان گفت : تا وقتی شما نخورید من دست به این غذاها نمی زنم. و ابودرداء مجبور شد بخاطر مهمان روزه نفلی اش بخورد. وقتی شب فرا رسید، ابودرداء مشغول عبادت شد و سلمان که می خواست بخوابد، از ابودرداء خواست که بخوابد. ابودرداء لحظه ای خوابید و آخر شب بیدار شد. بالاخره وقتی یک ساعت به اذان صبح مانده بود، سلمان به ابودرداء گفت: حالا که استراحت کردی برخیز و نماز بخوان. صبح که خدمت رسول خدا(ص) حاضر شدند، حضرت ابودرداء از تساهل سلمان به پیامبر شکایت نمود. آنحضرت(ص) فرمودند: «سلمان راست می گوید، اسلام دین سخت گیری های مفرط نیست که دیگر توان هیچ کاری را نداشته باشی».

خودکشی؟

  ما نسبت به جان و جسم خود وظایفی داریم و حق نداریم به جسم خود ضرر وارد کرده، خودکشی کنیم.

گاهی اوقات بعضی افراد از چیزهایی که برایشان جایز است استفاده نمی کنند و خود را از آن محروم می سازند که اگر این ممانعت به نابودی شان بیانجامد، یک نوع خودکشی است.

گاهی اوقات یکی خود را در داخل آب می اندازد و هیچگونه تکاپو و سر و صدایی از خود نشان نمی دهد (به عبارتی قهرمان بازی در می آورد) که چنانچه بر اثر آن بمیرد، خودکشی است.

حکم خودکشی چیست؟

به اتفاق تمام علمای اهل سنت خودکشی حرام است و بعد از شرک بزرگترین گناه به حساب می آید.

خداوند متعال می فرماید «و لا تقتلوا النفس التی حرم الله الا بالحق»؛ نفسی را که خدا حرمت داده است نکشید و همچنین می فرماید: «و لاتقتلوا أنفسکم إن الله کان بکم رحیما»؛ خود را نکشید همانا خدا نسبت به شما مهربان است.

همه علماء اهل سنت اجماع دارند که شخصی که خود را بکشد گناه او از گناه کسی که دیگری را می کشد بیشتر است . بعضی از علماء گفته اند کسی که خود را می کشد او را غسل ندهید و بر او نماز نخوانید و او را مثل سنگی دفن کنید، اما قول مختار مذاهب اهل سنت نیست. بعضی از علما معتقدند توبه چنین شخصی پذیرفته نمی شود. ظاهر احادیث بر جاودانگی او در جهنم صدق می کند.

آیا کسی که خودکشی می کند کافر است؟

اما آیا چنین شخصی کافر است و نظر نهایی علمای  اهل سنت در این باره چیست؟  حضرت ابوهریره(رض) روایت می کند که آنحضرت(ص) فرمودند : هر کس خود را از کوهی پرت کند و کشته شود برای همیشه در جهنم خواهد بود .

جندب از رسول خدا(ص) نقل می کند: شخصی زخمی بود و توان تحمل درد خود را نداشت و خود را کشت، آنحضرت(ص) فرمودند که خدا فرموده : این انسان جان خود را نابود کرد من هم بهشت خود را بر او حرام میکنم .

اما علما می فرمایند : این حکم برای کسی است که -نعوذ بالله- خودکشی را حلال بداند و چنین شخصی کافر است و برای همیشه در جهنم خواهد بود .

اما اکثر علمای اهل سنت می فرمایند : که این شخص کافر نمی شود اما فاسق است و گنهکار به گناه کبیره و بعد از شرک به خدا بزرگترین گناه را در دنیا انجام داده است .

علمای اهل سنت بر این نظر هستند که شخصی که خودکشی می کند او را غسل دهند و بر او هم نماز بخوانند و جاودانگی وی در جهنم، در صورتی است که این شخص خود را بکشد و کشتن خود را جایز بداند و توبه چنین شخصی هم در موقع انجام این کار پذیرفته نمی شود.

ابن عابدین(ره) می گوید اینکه اصلا توبه پذیرفته نمی شود این درست نیست ، اگر کسی مقدمات کشتن خود را فراهم کرد اما کشته نشد و نجات یافت و بعد از ارتکاب این گناه توبه کرد، توبه اش پذیرفته می شود و اگر در موقع ارتکاب گناه توبه کرد ، توبه اش قبول نمی شود چون لحظات آخرش است .

اما بعضی از علماء از جمله حنابله می گویند : رهبر مسلمانها و بزرگ مسلمانها نباید بر شخصی که خودکشی نموده نماز بخواند.

استدلال علمای حنبلی مذهب این است که شخصی خدمت پیامبر(ص) حاضر شد و عرض کرد فلانی مرده ، پرسیدند: چطوری مرده؟ عرض کرد: خود را کشته است، آنحضرت(ص) باز پرسیدند: تو دیدی که خود را کشت؟ عرض کرد: بله، ایشان فرمودند: من در نماز جنازه چنین شخصی حضور نمی یابم.

منابع:

مطالب مذکور از حاشیه ابن عابدین جلد یک ص 584 ، والقلیوبی مع حاشیه عمیره جلد یک ص 348 -349، المغنی جلد دو ص 418 ، الزواجر لابن حجرالهیثمی جلد دوم 96 می باشد.

  منبع: سایت حوزه علمیه احناف خواف